28 майя 2022

ÆРТÆ ÆНСУВÆРИ КУД ИССИРДТОНЦÆ СÆ ДАВД БÆХТÆ

27.10.2020 | 10:42

Æртæ ’нсувæри адтæнцæ. Адтæнцæ сæхе уоди фæллойнæй цæрæг, еске зæрдихудти нæ цудæнцæ. Уалдзигон куститæ адтæнцæ сæ тæккæ тæмæни, уотæ син се ’ртæ бæхи еу æхсæвæ кадæр радавта.

Æнсувæртæ сагъæси бафтудæнцæ: ци бакæнонцæ, куд бакæнонцæ?!

Сæ еу загъта: «Байагорун гъæуй бæхтæ». Иннæ загъта: «Фесæфдзинан, – уалдзæги куститæ афойнадæбæл ку нæ бакæнæн, бæхти фæдбæл ку рандæ уæн, ку бафæстеуат уæн уони агоргæй». Æртиккаг загъта: «Мадта еугур куститæ ку фæууонцæ, уæд рабалци кæндзинан нæ бæхти фæдбæл».

Куститæ уалдзæгæй фæззæгмæ нæбал æнцадæнцæ: еу куст фæууидæ, æма бабæй сæ иннæ куст æрбаййафидæ.

Æрæгвæззæгмæ рахизтæй уотемæй сæ гъуддаг. Сæумæй халас æвæрун байдæдта.

Æртæ ’нсувæри сæ бæхтæбæл сæргътæ исæвардтонцæ, иссирдтонцæ, рагуалдзæги æртæхбæл ци бæхтæ радавтонцæ, уонæн нур æрæгвæззæги халасбæл сæ фæд. Фæд хæссунцæ, уотемæй еу æлдари гъæумæ бафтудæнцæ. Æртæ ’нсувæри куд райертастонцæ, уотемæй бæхти фæд æлдари галауантæмæ бацудæй.

Æлдари иуазæгдони рази бæхбæттæни сæ бæхтæ бафтудтонцæ æма иуазæгдонæмæ бацудæнцæ.

Æлдарæн фегъосун кодтонцæ иуазгути хабар. Æлдар исиуазæг кодта æртæ ’нсувæри: косарт, цæнхæ-къæбæрæй сæ хуарз фæххинцтонцæ, ниххуссун сæ кодта, уæдта, хуæздæр бон Хуцау искæнæд, зæгъгæ, иуазгутæн загъта хуæрзæхсæвæ. Хæдзарæмæ ку бацудæй, уæд фæдздзурдта æ кæстæреуæггæнгутæй еуемæ æма ин дзоруй:

– Иуазæгдони дуармæ сабургай бацо æма сæмæ байгъосæ, цума ци дзордзæнæнцæ. Уæдта мæмæ уайтæккæ æрбацо æма мин сæ бæлвурд радзорæ. Æнгъæлмæ дæмæ кæсдзæнæн.

Игъосуй æлдари лæг иуазæгдони дуарæй æртæ ’нсувæремæ. Игъосуй дзорун.

Æма загъта хестæр:

– Дессаг мæмæ фæккастæй аци бон еу гъуддаг: се ’лдар сау лæги хузæн æй.

Загъта астæуккаг:

– Æз ба уотæ бафеппайдтон, æма дзол мæрдон тæф кæнуй.

Æртиккаг загъта:

– Мадта æз уой райертастон, æма сæ фид куййи фиди адæ кæнуй.

Сæ дзубанди уобæл банцадæй æнсувæртæн æма бафунæй æнцæ.

Лæг бацудæй æлдармæ æма ин радзурдта иуазгути дзубанди кæрæй-кæронмæ, куд адтæй уотæ.

Æлдар исмæстгун æй иуазгути дзубандитæмæ, нæбал бауорæдта æхе æма æ мадæмæ фæдздзурдта:

– Мæ мадæ, сау лæги хузæн мæ хонунцæ мæ иуазгутæ, уæд е циуавæр дзубанди æй: фаугæ мæ кæнунцæ æви, раст ци æй, уой зæгъунцæ?

– Нанай дæ сæрбæл нивондæн æрхæссæнтæ. Е адтæй уотæ: дæ фидæн ма адтæй номбæлуосæ. Мæнæн кизгуттæ игурдæй алли хатт дæр, номбæлуосæн ба биццеутæ. Æма ду номбæлуосæн ку райгурдтæ, уæд мæнæн ба адтæй нæуæгигурд кизгæ.

Баздахтæнцæ æма дæу мæ дæлфæдтæмæ ниввардтонцæ, мæ кизги ба дæ мади дæлфæдтæмæ. Гъуддаг адтæй уотæ.

– Дзоли туххæй ба ци зæгъдзæнæ, мæрдон тæф, дан, ку кодта?

– Æма дин берæ цæрæнбонтæ Хуцау раттæд, уой æрцудмæ. Æндæр гъæуи исæмбалдтæн мæрддзогойни хæццæ. Фæстæмæ ку раздахтан, уæд фæснад усхъи стæгбæл рауидтон мæнæуи æфсертæ кæрдуйнагæй. Зин мæмæ фæккастæй сæ ниууадзун, ратудтон сæ, рагъзалстон сæ, мæ рони кæрони сæ ’рбастон æма нæ хæдзарæмæ ку ’рбацудтæн, уæд сæ итауйнагбæл бакалдтон.

– Хуарз, – загъта æлдар æма фæдздзорун кодта фиййаумæ:

– Зæгъай мин, иуазгутæн ци косарт ракодтан, е циуавæр адтæй? Радзорай мин æ хабар.

– Еу фус низзадæй уæриккæ æма еци сахат æ уод исиста. Уæриккæ седзæрæй байзадæй. Еци рæстæг нæмæ фусдони адтæй нæуæгзад гадздза дæр. Седзæр уæриккæ бафтудæй гадздзай фæдбæл æма уой æхсирæй исгъомбæл æй.

– Фудæбони иуазгути ахæсти фæдтæн, – загъта æлдар.

Сæумæраги æртæ æнсувæремæн сæ давд бæхтæ раласун кодта, сæргътæ сæбæл исæвæрун кодта æхе хæдзарæй æма рафæндараст кодта иуазгути.


Нур мах, абониккон цардиуаги уавæртæй тухстдзийнæдтæ æвзарæг дзиллæмæ дæр ку разиннидæ æртæ æнсувæрей хузæн арæхсгæ лæгтæ. Æма, нæ еугурадæмон есбонадæ нин  æдзæсгонæй давгæй дессæгтæ ка рабонгин æй, еци нуриккон æлдæртти гъе уотæ ку бакъуми кæниуонцæ, кæдимайди ба адæмæн раздахиуонцæ уомæй фæддавд мулкитæ? Æви, зæгъетæ, уомæй нецибал рауайдзæнæй – еци æлдареуæггæнгутæмæ сæ фурмулкдзæстæй æфсармæ нимади дæр нæй…