07 августа 2022

ДÆ ЦЪУХБÆЛ КУ НÆ ХУÆЦАЙ!..

15.07.2022 | 17:16

Еу зæронд уосæн æ цæститæ ристæнцæ, æма ци дзæбæхгæнæги байхуæрста, уомæн зæрдæ байвардта, хуарз дзæбæхгæнæггагæй – æцæг мин сæ исрæвдзæ кæнæ. Е имæ ку ‘рбацæуидæ, уæд ин æ цæститæ цидæр хуасæй райсæрдидæ, æма ин зæгъидæ, еуцæйбæрцæдæр цъундæй рабадæ. Æхуæдæг ба ин еци рæстæг æ дзаумæуттæй ести райсидæ, уотемæй фендæдуар уидæ. Цидæриддæр си адтæй тæлæт кæнуйнагæй, уони хаст ку фæцæй, уæдта зæронд уосæн загъта, гъома, исдзæбæх дæ кодтон æма мин мæ феддон рахæссæ. Е уобæл ку нæ арази кодта, уæдта ‘й бамедæг кодта тæрхонгæнгутæмæ. Æма уоми ба силгоймаг куд загъта, уотемæй дзæбæхгæнæгæн дзæбæхгæнæггагæй зæрдæ байвардта, æ цæститæ ин ку исдзæбæх кодтайдæ, уæд. Уæд ин куд гъæуама бафеда, кæд æма уой «дзæбæхгонди» фæсте æ цæститæй хуæздæр нæ, фал бустæги лæгъуз уинун байдæдта:

– Раздæр дзæбæх уидтон мæ хæдзари мæ еугур дзаумæуттæ дæр, нур ба си æгириддæр нецибал уинун…

Мадта Уæрæсей фæллойнæгæнæг дзиллæбæл дæр еци зæронди цау ку ‘рцудæй. Советон цардарæзти фехæлди фæсте нин унаффæгæнæг ци «нæуæг фæтæгтæ» иссæнцæ, етæ нин берæ дессагдзийнæдтæй зæрдитæ бæргæ æвардтонцæ, фал… Нæдæр аразгæ неци искодтонцæ, уой хæццæ ба ма сæ налат миути фудæй нæ еугурадæмон есбонади гъæздугдзийнæдтæ фæццидæр æнцæ. Уогæ бæрæг æй, ци фæцæнцæ: нæ паддзахади хуардæнтти дæгъæлтæ ке къохти ‘нцæ, уони æма сæ хеуæнтти гомти равзурстæнцæ…

Уинстон ЧЕРЧИЛЛЬ (1874-1965), Британий паддзахадон архайæг: «Царди цæмæй дæ къохи ести бафтуйа, уой туххæй дæ гъуддагмæ еудадзугдæр хъæбæр зæрдиагæй кæсай, дæхемæ ба æгириддæр макæд кæсай зæрдиагæй…»

Ци хуарз уидæ, аци загъдмæ гæсгæ сæ цардиуагæ ку аразиуонцæ нæ нуриккон разамонгутæ, гъулæггагæн, нерæнгæ ма си сæ фулдæр хуæст æнцæ бустæги æндæр зурдирахастбæл: паддзахадон гъуддæгутæ сæ бæрни уогæй, уонæбæл зæрдиагæй архайуни бæсти зæрдиагæй аразунцæ айдагъдæр сæхе гъуддæгутæ.

 

Петр I (1672-1725), фиццаг уæрæсейаг император: «Паддзахади æфтуйæгтæмæ хæдзардзинæй кæсун гъæуй. Уони туххæй æз Хуцауи рази дæттун дзуапп…»

Нуриккон Уæрæсей хецаудзийнадæмæ Петр I хъæбæр бæрзонд цæстиварди бæргæ ‘й, фал æй æ аци æма е ‘ндæр зундгин зæгъдтитæй ба нæ фæнзунцæ. Æма паддзахадон есбонадæмæ хæдзардзинæй кæсуни бæсти си, ке равгитæ куд æнцæ, уотæ еци давæги давунцæ… Хæлæттаггæнгути еци æндиуддзийнадæ лæдæрд æй – сæ фулдæремæй дзуапп байагорæг нæййес…

 

Екатерина II (1728-1796), Уæрæсей императрицæ: «Еу æвуд адæймаги зулунгинбæл банимайуни бæсти дæс фудгини растбæл банимайæ…»

Силгоймаг-паддзахи аци загъд нуриккон Уæрæсей æгæр комкоммæ лæдæрд цæуй – æркæсайтæ, цæйбæрцæ фудгинæй-фудгиндæр, уой дæр агъазиау фудракæндтитæ сауæнгæ паддзахадæн æхе нихмæ исаразæг адæймæгутæ æнай-æнойти кедæр (æвæдзи, хецаудзийнади бæрзондбадгути) фæндæй куд «рараст» унцæ. Уотемæй ба беретæ кенæ æвудæй, кенæ ба ести листæг фудракæнди туххæй карз æфхуæрд æрцæунцæ.