Устур Фидибæстон тугъд куддæр райдæдта, уотæ немуцаг-фашистон æрбалæборгути нихмæ тохмæ фæдесонæй ка фæннæхстæр æй, уонæн сæ фиццæгти хæццæ адтæй искурдиадæгин æригон поэт Калоти Хазби дæр. Уæд æ фæндарасти финстæги уотæ соми кодта: «Æз цæуын… Цæуын, æмæ, чи зоны, фæстаджы балцы… Гъей, цæй даргъ у, цæй алыхуызон у мæ фæндаг! Хорзæй баззай, мæ райгуырæн Ир!.. Уарзын дæ… Уарзын дæ æмæ курын, ма мæ ферох кæн. Ницы дын радтон хорзæй, нæ уыд рæстæг… Ехх! Фæлæ мæ бон уыд уарзын, бауромæн кæмæн нæй, ахæм уарзондзинадæй…»

Нæ цардбæллон фæсевæдæй еу, уомæ дæр берæ рæсугъд фæндитæ адтæй, берæ хуарздзийнæдтæй фескъуæлхунмæ гъавта: «О цас уарзын!..

Бабын уа, мах чи фæхицæн кодта, нæ цард нын чи сызмæста, уый бын бауа!

Цавæр фæндтæ уыд мæ сæры, цæмæты бæллыдтæн!.. Гъей, бæллиццаг цард!..»

Фал æй æ бæлдитæй, æхе загъдау, фæффудевгед кодта æнахайири тугъд. Æма мастесæгæй дæр уомæ гæсгæ фæннæхстæр æй знаги нихмæ тохмæ. Лæдæрдтæй æй, æ еци балци цæйбæрцæбæл тæссаг æй, мæлæтдзаг тæссаг. Фал уæддæр æ нет адтæй федар:

«Æгъгъæд æнкъарддзинад! Схæц-ма дæхиуыл, мæ хорз æмбал, дæ цæстысыгтæ куы ’руагътай! Цæй тыххæй уæд?.. Æви дæм кæуинаг кæсы мæ хъысмæт?.. Нæ, рæдийис… Бауром сæ. Æз нæ уарзын цæстысыгтæ, ма сæ хардз кæн, æвгъау сты… Бахуд фæлтау, бахуд дæ мидбылты æмæ мын мæ цæстытæм кæс. Æз нæ фефсæрмы уыдзынæн… Кæнæ та райс дæ фæндыр, фæндарасты цагъд мын æркæн. Уадз æмæ мæ зæрдæ мауал цæуа мæ риуы, рæдува йæхи æддæмæ, уадз æмæ æхсида мæ туг дæ цагъдмæ!..»

Уой хæццæ ба ма фæдзахста: «Уырны мæ, иу бон дæм кæй фæзындзынæн, иу бон дын æнæнхъæлæджы дæ рудзынг кæй бахойдзынæн, уый.

Æнхъæлмæ кæс… Ма ферох кæн!..»

Гъулæггагæн, нæбал ин бантæстæй тугъди будуртæй æ фидиуæзæгмæ сæрæгасæй исæздæхун – афицер Калоти Александри фурт Хазби 1943 анзи, Курски сурхзинг къæлæт ке хонунцæ, уоми знæгти нихмæ æ цард иснивонд кодта æ Райгурæн бæсти сæрбæлтау.

Аци хабæрттæ цæмæ гæсгæ имисæн? Фиццагидæр, уомæн æма цæмæй рæстуодæй æнхæст кæнæн не ’дзард æхсаргин тугъдони уосиат: «Ма нæ феронх кæнетæ!..» Еци уосиат уæлдайдæр ба нæ кæстæртæн: уони рохс нæмттæ имисгæй æма сæ зæрдæбæлдаргæй син уонцæ фæнзуйнаг.

Гъо, нæ уæди рæстæгути фæсевæд алæмæти нифсхаст адтæнцæ, разæнгард адтæнцæ Фидибæсти сæрбæлтау рæстуодæй хъазауат кæнунмæ. Сæ еци уодигъæдæ уæлдай бæлвурдæй рабæрæг æй Устур Фидибæстон тугъди рæстæг.

Нуртæккæ рæстæгутæ берæ цæмæйдæр æндæрхузон æнцæ. Фал уæддæр æнæййевгæй цардгъон æнцæ нæ дзилли уодиконди табуйагдæр менеугутæ: рæстзæрдæдзийнадæ, нæ Фидибæстæбæл æновуддзийнадæ, æ сæрбæлтау арфиаг гъуддæгутæй æскъуæлхунмæ тундзундзийнадæ. Уой куд нæ лæдæрунцæ, абони нæ паддзахади нихмæ ка архайуй, етæ дæр. Æма уой фæдбæл ци фудмиутæ аразунцæ, уони сæйрагдæр нисанеуæгтæй еу æй – нæ ирæзгæ фæлтæрти сæри зунд исусхъуммитæ кæнун, сæ зæрдихатт син исæндæрхузон кæнун æма сæ сæхе фæндæуагæ фурвуд нæдтæбæл исаразун.

Æма син цæмæй сæ еци маргæйдзаг фæндитæ ма бантæсонцæ, уой туххæй ба нæ гъæуй нæ ирæзгæ фæлтæри гъомбæладон куст ахедгæдæр, кæстæртæн сæхецæн зæрдæмæдзæугæдæр хузи аразун.

Гобети Ибрагим

Уой фæдбæл лæмбунæг дзубанди цудæй, нæ республики Сæргълæууæги æма Хецауади администраций разамонæг Гобети Ибрагимæн нæ республики педагогон æхсæнади минæвæртти хæццæ ци фембæлд адтæй, уоми дæр.

Фембæлди рæстæг уæлдай бæлвурд æргом æздæхт æрцудæй сувæллæнттæн сæ уодигъæди ирæзти райдайæни ахурадон-гъомбæладон, патриотон-рохситауæн куст ахедгæдæр хузи аразунмæ ци берæ аллихузон фæззелæнтæ  ес, уони нуриккон уавæртæмæ гæсгæ нимайгæй, фæсевæди раст зундирахастбæл тулаваст унбæл еузæрдиуон кæнунмæ.

Гобети Ибрагим æ радзубандий куд фæббæрæг кодта, уотемæй Уæрæсе абони берæ тухстдзийнæдтæ æййафуй, нæ бæсти нихмæ архайæг тухтæ сæ кæнон нæ уадзунцæ, аллихузон санкцитæ æма æндæр гæрæнтæй нæмæ æвзедунцæ.

Уæхæн уавæри ба нæ бæсти еугур дзиллæ дæр гъæуама æвдесонцæ, сæ рæстзæрдæдзийнадæ, никки æнгомдæр гъæуама æрбалæууонцæ кæрæдзей фарсмæ, цæстигагуй хузæн гъæуай кæнонцæ нæ цитгин фидтæлтæ нин ци уодварнон хæзнатæ, цардгъонгæнæг æгъдæуттæ æма фæткитæ ниууагътонцæ, уони. Ке зæгъун æй гъæуй, еци гъуддаг рæстмæ æнхæст кæнун абони зингомау æй. Интернет æма æндæр нуриккон техникон æгъдауæй тухгин информацион фæрæзнитæ цæмæйдæрти кæд хиццаг æнцæ, уæддæр сæ зæран дæр агъазиау æй. Æма нæхуæдтæ куд арæхсæн, уотæ нæ кæстæрти ахур кæнæн, уони ’хсæн раст æма мæнгæ игъосункæнуйнæгтæ лæдæрунбæл дæр æма син гъæугæ аргъ кæнунбæл дæр. Гобей-фурти дзубандимæ гæсгæ, уæхæн информацион хилкъахæн «æрбампурстæй» уæлдай гъæуайкæнуйнаг æнцæ ирæзгæ фæлтæр æма фæсевæд. Уæхæн фæззиндтитæй кæстæрти багъæуай кæнуни гъуддаги ба уæлдай ахедундзийнадæ ес ахурадон организацитæн.

Уой фæдбæл Гобей-фурт æ радзубандий уотæ баханхæ кодта:

– Ирæзгæ фæлтæрти хæццæ косун, арф зонундзийнæдтæ син дæттун, Фидибæстæбæл æновуд унбæл сæ ахур кæнун – уомæй арфиагдæр ма ци уа! Уой туххæй ахуради къабази косгутæн хъæбæр зæрдиаг арфæ кæнун! Гъомбæлгæнгутæ æма ахургæнгутæ не ’хсæнади раздзæуæг æма размæгæнæг тухæ ’нцæ. Фиццаги-фиццагидæр, сумах игурун кæнетæ ирæзгæ уодти адæймаги арфиагдæр менеугутæ, уæ зæрдибун фæллойнæй берæ аразгæ ’й бæсти фæрнгундæр исонибон. Æма абони, нигулæйнаг бæститæ нæ паддзахади нихмæ æверхъау мадзæлттæй ку архайунцæ, информацион æма психологон тугъд ку исаразтонцæ, уæд уæлдай ахсгиагдæр æй уæ гъомбæладон куст сувæллæнтти хæццæ. Махæн нæ еумæйаг сæйрагдæр ихæс æй, цæмæй кæстæртæ ирæзонцæ Фидибæстæбæл  æновуд уогæй, æма ’й рæстуодæй  уарзгæй, зононцæ æма аргъ кæнонцæ Райгурæн бæсти истори æма нæ адæмти уодварнон хæзнатæн.

Фембæлди рæстæг нæ республики Сæргълæууæги агъазгæнæг Вадим Лесь ба æ радзубандий æргом раздахта нæ нихмæлæууæг паддзахæдти сæрмагонд службитæ нæ бæсти сувæллæнттæ æма иннæ æнагъонти ’хсæн ци знаггадæхæссæг гъудитæ парахат кæнунцæ, уомæ. Æма куд баханхæ кодта, уотемæй уæхæн уавæрти архайгæй,  ахургæнгутæ æма иннæ гъомбæлгæнгутæ уæлдай къæрцгъос гъæуама уонцæ алли сувæллонмæ дæр, кæстæр æхе куд даруй æма куд æнкъаруй, уомæ гъæуама уа лæмбунæг цæстдард. Еу загъдæй, зæрдæдзоргæ уавæр кæми исæвзура, уоми гъæуй æвæстеуатæй æмхъаурæй архайун. Вадим Лесь æрхаста бæлвурд цæветтонтæ, равардта лæмбунæг амунддзийнæдтæ.

Цæгат Иристони Сæргълæууæги æма Хецауади пресс-служби игъосункæнуйнагмæ гæсгæ æрмæг бацæттæ кодта ХЕКЪИЛАТИ Маринæ