Даурати Дамири нæ дзиллитæ хуарз зонунцæ – еуемæй, куд хуæрзæгъдау, æцæг лæгдзийнадæ ка æвдесуй, уæхæн адæймагæй, иннемæй ба куд фæлтæрдгин журналист æма финсæг. Берæ аййевадон литературон уадзимистæ ниффинста, мухури ин рацудæнцæ хецæн киунугутæй. Адæм сæ зонунцæ, устур цæстиварди сæмæ ’нцæ. Уæлдайдæр ба – нæ Иристони разагъди лæгти туххæй ци документалон уацтæ ниффинста, етæ. Хъулати Хъубади, Æгкацати Владимир, Хъæбæлоти Билар, Тохъайти Гокки… Устур уац бацæттæ кодта Æгкацати Валодий туххæй дæр – е Хъулати Хъубадийи фæсте 1953-1961 æнзти куста партий Цæгат Иристони обкоми фиццаг секретарæй, уой фæсте ба куста хецаудзийнади æндæр бунæтти. Дамирæн æ рæстæги бантæстæй æ хæццæ фембæлун, æма цæбæл фæдздзубандитæ кодтонцæ, уой фæдбæл ци æрмæг бацæттæ кодта, уой кæддæр ма мухур кодтан нæ газети, фал æй абони нæуæгæй æримисуйнаг ан – баруагæс уи уæд, уой аккаг æй.

Еу рæстæги Иристони курухондæр лæгтæй еу, Хъулати Хъубадий цард æма кусти туххæй документалон уацау финсун ку райдæдтон, уæд мæ гъудий адтæй, Сталин имæ хуарз цæстæй кастæй, Берия е ’рхуард адтæй, зæгъгæ, рæуæнтти фæрци æй 1953 анзи æ кустæй ку исистонцæ, уæд æ бæсти республики сæргъи ке исæвардтонцæ, еци  Æгкацати Валодий хæццæ фембæлун. Фæндадтæй мæ базонун, æ раздзæуæги туххæй имæ ци ес зæгъуйнагæй, ци аргъ кодта æма кæнуй уомæн – куд адæймагæн, куд æхсæнадон-политикон æма паддзахадон архайæгæн, куд разамонæгæн, циуавæр рахастдзийнæдтæ адтæй се ’хсæн уой размæ дæр, уæдта уой фæсте дæр, гъома, Валоди æ бæсти республики сæргъи ку æрлæудтæй, Хъубади ба (куд зонæн, уотемæй æхе фæндонæй – Ред.) æ дæлбари косæг ку иссæй, уæд.

ÆГКАЦАТИ Валодий (астæуæй) хумæтæг адæм берæ уарзтонцæ, зæрдæй ин устур аргъ кодтонцæ, уой туххæй æма имæ алцæй разæй дæр етæ уæлдай бæрзонддæр цæстиварди адтæнцæ.

Фал гъуддаг уотæ рауадæй, æма ибæл нæ фæххуæст дæн, нæдæр фæстæдæр ин цæргæ кæми рауадæй, еци Мæскуй, кумæдæр, дан, балций рандæ ’й, нæдæр, нæхемæ, Иристони, æхуæдæг  Дзæуæгигъæумæ ку  иссæуидæ, уæд æй æз нæ базонинæ. Æма уæд мæхе нæбал бауорæдтон, ниммухур кодтон уацау газети, рауагътон æй хецæн киунугæй дæр, фал кæсгутæн зæрдæ байвардтон, Валодий хæццæ раги уа, æрæги уа, уæддæр æнæмæнгæ ке исæмбæлдзинан æма сæ фæстæдæр базонгæ кæндзæнæн, ци фарстатæмæ имæ ратдзæнæн æма мин е ба ци дзуæппитæ ратдзæнæй, уой хæццæ.

Мæ хæццæ радзубанди кæнунмæ ба ке исарази уодзæнæй, уобæл ба цæмæдæр гæсгæ нæ гурусхæ кодтон.

Æма æцæгæйдæр уотæ рауадæй. Цæветтонгæ, æ хæстæгутæмæ ин фæццудтæн æма син мæ фæндæ балæдæрун кодтон, ракурдтон си, Иристонмæ ку иссæуа, уæд мин, уæ хуарзæнхæй, фегъосун кæнетæ, зæгъгæ.

Цанæбæрæг рæстæг рацудæй, æма мæнæ бадун Дзæуæгигъæуи æ хуæрифурт Римми хæдзари бæрзонд, фæтæнусхъæ, уорссæр Валодий хæццæ. Мæ фиццаг фарста имæ мæнæ ауæхæн адтæй:

– Нæ дзубанди ци ’рдигонау, кæци æвзагбæл кæнæн?

Е мæмæ дестæхузæй æрбакастæй, æ фæтæн армитъæпæнтæ фæйнердæмæ ракодта:

– Гъома, куд кæци æвзагбæл? Гæрр, Иристони зæнхæбæл нæ исæмбалдан?

Æз æхцæуæнæй диктофони кънопкæбæл ралхъивтон.

Нæ дзубанди цæбæл адтæй, уой хæццæ уæ базонгæ кæнуни размæ бал æрхæсдзæнæн кæцидæр хабæрттæ ме ’мдзубандигæнæги скъуддзæгтæ автобиографийæй – уони мин иссирдтонцæ нæ республики сæйраг архиви, финст æй уæгъдебарæ хузи:

– Мæ фиди ма минкъий гъуди кæнун, фондз анзи дæр мæбæл æнхæст нæма цудæй, уотемæй рамардæй. Мæ зæрдæбæл ку æрбалæууй, уæд мæ цæститæ цæмæдæр гæсгæ рацъундæ кæнун, æма æй тухæй-фудти æримисун. Мæнæ цума дорæй дон фæллæмарун, уотæ мæмæ кæддæр æрæгиау кæцæйдæр æ хузæ рагъаруй.

Седзæргæс мадæ 1916 анзи Хумæллæгмæ ниллигъдæй, нур мах минкъийтæ… Еу цалдæр анзи ци рацардан, уæдта, æвæдзи, не ’рвадтæлти хестæртæ баунаффæ кодтонцæ, мадта нæ дзæбæх киндзæ, нерæнгæ ма æригон силгоймаг æй, мах муггаги ’хсæн фенамонд æй, æма уадзæ æма нæуæгæй лæгмæ æрцæуæд,  мах ин барæ дæттæн. Нæ мадæ не ’сарази æй! Еуцалдæр анзи ма си фæцан, уæдта мæ мадæ исистадæй æма Фиййагибилæмæ е ’нсувæрмæ цæрунмæ рандæй. Фал ин æ еци æнсувæр дæр берæ нæ рацардæй, гъæди куст кæнгæй фæммард æй, æма дууæ седзæргæси сæ цард мах хæссунæн иснивонд кодтонцæ.

Уæдмæ æз дæр рагъомбæл дæн, 30-аг æнзти фæскомцæдесмæ бацудтæн, уой фæсте ба ами гъæусовети сæрдар исдæн æма мин ку загътонцæ, ду советон хецауади минæвар дæ, зæгъгæ, уæд æнгъалдтон, аци агъазиау бæсти еу хецау Калинин æй, иннæ хецау ба æз. Æригон æнзтæ – сонт гъудитæ. 1931 анзи мæ Къардонмæ раййивтонцæ, ами гъæусоветмæ, ами уæд æрахæстонцæ партий райкоми æвуд косгути, сæ сæргъи Зæнгиати Барис, уотемæй, æма бабæй уони дæгъæлтæ дæр мæнмæ æрбахастонцæ.

Тугъди размæ мæ партий обком Грознамæ ахурмæ рарвиста, каст æй ку фæдтæн, уæд мæ уоми косунмæ ниууагътонцæ сахари æнхæсткоми сæрдари хуæдæййевæгæй. Фал си къуæрейæй уæлдай нæ фæдтæн. Уордæмæ Мæскуйæй партий Центрон Комитетæй циуавæрдæр лæг иссудæй æма бунæттон хецауадæн бауайдзæф кодта, Иристон, дан, сæхецæн кадртæ цæттæ кæнунцæ, æнгъæлмæ имæ кæсунцæ, сумах ба æй уæхе бакодтайтæ.

Уордигæй ку исæздахтæн, уæд кустон цалдæр рауæнеми. Гъæууон хæдзаради министради кадрти хецауæй, партий обкоми фиццаг секретари агъазгæнæгæй, гъæууонхæдзарадон хайади  сæргълæууæгæй… Уæдта мæ рарвистонцæ æдасдзийнади комитетмæ бæрнон косæгæй.  Устур Фидибæстон тугъди æнзти дæр уоми адтæн.

Фæстугъд, 1946 анзи мæхе рарветун кодтон уæлдæр партион скъоламæ, уæдта мæ партий ЦК-мæ раййивтонцæ. Æхсæз анзи си фæдтæн. 1953 анзи Хъулати Хъубадий æ кустæй ку исистонцæ, уæд мæн æ бæсти рарвистонцæ ардæмæ…»

– Валоди, зæгъай, ардæмæ ку иссудтæ республики  сæргъи æрлæуунмæ, уæд си ци исæййафтай? Хъубадий æ кустæй исесунмæ Кремлæй ци партион къамис иссудæй, уой хатдзæгтæ раст адтæнцæ, уотæ лæгъуз цудæнцæ Иристони гъуддæгутæ?

– Хъубадий бустæги дзæгъæли исистонцæ. Фал еци рæстæгути уотæ адтæй: еугæр дæ нихмæ иссæнцæ, уæд еци уавæрæй зин фæййервæзæн адтæй. (Еци халæ рахуардта фæстæдæр Валоди æхуæдæг дæр – Автор.) Мæнæн Мæскуй еудадзуг дзориуонцæ, националон республики, дан, зин косæн æй, зæгъгæ. Мæнæн нæ адтæй!.. Æз иссудтæн, мæхе адæммæ, мæ размæ ка куста, етæ мæнæн исаразтонцæ агъазиау  гъæугæ уавæртæ косунæн. Адæми хæццæ мæ рахастдзийнæдтæ фиццаг бæнттæй фæстæмæ адтæнцæ хуарз, æз уони лæдæрдтæн, етæ – мæн.

– Æма уæд, Валоди, уæхæн уавæрти фæккосгæй, нур æнзти бæрзæндæй ку ракæсис, уæд си сæрустур цæмæй дæ, ци си адтæй дæ сæйраг æнтæстдзийнæдтæй?

– Мæ сæйраг æнтæстдзийнадæбæл нимайун кустадон, фæллойнадон æгъдау федаргонд ке цудæй, уой. Уæлдайдæр ба разамонæг косгути æхсæн… Уомæй райдайуй алци дæр, уæлахезти сауæдонæ е æй. Мæнмæ гæсгæ, уæддæр æма абони дæр… Зæгъæн, партий обкоми пленум еуæй-еу хатт, тухст уавæртæ ку исæвзуридæ, нисангонд æрцудæй æхсæви дууадæс сахаттебæл, уæд гъæуама æнæмæнгæ еци рæстæги райдæдтайдæ. Мæнæ фæстагмæ куд иссæй, уотæ си цидæр дзæгъæл регистрацитæ æма æндæр кæнгæ «организацион» миутæ нæбал гъæуидæ. Мадта æмбурди рæстæг зали уæгъдæ рацо-бацо дæр неке кодта, еугурæй дæр афойнадæбæл  адтæнцæ сæ бунæтти æма, цæй туххæй æрæмбурд æнцæ, уой фæдбæл куст цудæй гъуддагонæй…

Уой фæрци экономики нæ бæрæггæнæтæ дæр адтæнцæ бæрзонд, алли анз дæр адтан адæмон хæдзаради Еугурцæдесон равдисти архайгутæ. Уой фæдбæл мæ мæ загъд фæндуй фæббæлвурддæр кæнун – мæнæ нури хецæуттæ еугур æнтæстдзийнæдтæ дæр сæхебæл куд рафинсунцæ, уæхæн миуæ уæди рæстæгути уæди разамонгутæн сæ гъудити кæрони дæр некæми фæззиндтайдæ, уомæн æма ’й зудтан, нæ къохи цидæриддæр æфтуйуй хуарзæй, цæмæйдæриддæр ан сæрустур, етæ еугурæй дæр æнцæ нæ хумæтæг фæллойнæгæнæг адæми фæрци, уой æновуд хъиамæти фæрци нæ кадæ дæлæ еци устур Мæскуй адтæй бæрзонд.

ÆГКАЦАТИ Валоди нæ республики сæргъи ци рæстæги адтæй, уæд куд иннæ къабæзти, уотæ хуарзæрдæмæ фæббæрæг æй нæ аййевади, уæлдайдæр ба адæмон исфæлдистади райрæзтбæл. 1954 анзи апърели Мæскуй арæзт æрцудæй Советон Цæдеси хехъæппæресадон аййевади фестиваль, архайдтонцæ си Цæгат Иристони минæвæрттæ дæр – æдеугурæй 27 адæймаги. Уонæй еу къуар уинетæ аци хузи, кæци ист æрцудæй еци бæрæгбони рæстæг Кремли. (Хузæ исистан ДАУРАТИ Дамири киунугæ «Мæ гъæу Хумæллæг: адæм, цаутæ»-й.)

Мæскуй хуарз цæстиварди ке адтан, уой фæдбæл ма мæ еу гъуддаг дæр зæгъун фæндуй. Мæхе растаунæн æй нæ зæгъун, фал мæнæн, куд разамонæгæн, уотæ уоми алли рауæн дæр нæдтæ игон адтæнцæ. Уоми уогæй, зæгъæн, министрти Совети сæрдари хуæдæййевæг Михаил Лесечкомæ ку бацæуинæ, уæд уомæ бахаунмæ мæ бацудмæ æнгъæлмæ ку кастайуонцæ Цæгат Иристонæй берæ баргъондæр облæстти фиццаг секретартæ, мæнæй берæ устурдæр лæгтæ, уæддæр, æз æрбацудтæн, зæгъгæ, уой Лесечко  ку базонидæ, уæд зæгъидæ, Æгкаци-фурти бал æрбауадзетæ, мæхуæдæг имæ фæдздзурдтон, зæгъгæ. Мæнæ нæмæ Терки иннæ фарс ци сахатгæнæн завод ес, е еци Лесечкой фæрци фæззиндтæй. Зæрдæ мин байвардта æма æ дзурд исæнхæст кодта.

Еухатт ба цидæр фарстай фæдбæл бахаудтæн радио æма электроники министрадæмæ. Мæ рази министрæн æ хуæдæййевгутæ  гъаст кодтонцæ Воронежи облæсти разамонæгæй, гъома, дан, радио-электрон заводæн, зæрдæ куд æвардтонцæ, уотæ бæстихæйттæ не ’сцæттæ кодтонцæ. Кæд исцæттæ кæндзæнæнцæ, е ба бæрæг дæр нæй. Министр син уотæ зæгъуй, ЦК-мæ,  дан, гъаст бацæттæ кæнетæ, мæн номæй, æз æй бафинсдзæнæн.

Æз мæхе нæбал бауорæдтон, зæгъун, гъаст ма ибæл цæмæ финсетæ, уой бæсти уотæ бакæнетæ, æма завод мæ минкъий Иристони исаразæн, мах абони дæр уомæ цæттæ ан. Мæ зæрдиаг курдиадæ æма нифсдзийнадæ сæ зæрдæмæ уотæ фæццудæй, æма еци гъуддаги фæдбæл цидæриддæр гъудæй, уони нин уæлдайгунтæй дæр ма равардтонцæ. Иннæ министртæбæл дæр разилдтæн æма, баруагæс ди уæд, æдеугурæй фараст бонемæ райстан æртæ заводи æма наукон-æртасæн институт исаразунæн цидæриддæр гъудæй, еци ефтонггæрзтæ æнæгъæнæй дæр. Сæ фæдбæл ба нæмæ Уæрæсей алли къумтæй ниххæррæт кодтонцæ дæсни гъæугæ кадртæ… Æнæнгъæлти уæхæн æнтæстдзийнадæ мæмæ арвæй æрхауæгау кастæй, æма еуæй-еу хатт  рагъуди кæнун: мæ сæр уæд куд нæ разилдæй?

Адæймаги исконд уотæ ’й, æма ести пайдайаг гъуддаг ку исаразуй, уæд фæннифсгундæр уй æма ма æ зæрдæ цидæртæ æрагоруй, берæ цидæртæ ма æй багъæуй. Мах гъуддаг дæр уотæ рауадæй æма нæ цæстæ æрæвардтан сумахбæл, Беслæнбæл. Исфæндæ кодтан ами æфсæнбетон  конструкцити завод  исаразун. Мæскумæ проект есунмæ ку ниццудтæн, уæд си ниййафтон япойнæгти, фæллимæн ан, еумæ нин сæ равардтонцæ, фал етæ мах разæй фæцæнцæ, махæн уой аразуни куститæ никъкъулумпитæ ’нцæ. Нæхе нæ, Мæскуй фудæй. Еуцæйдæрбæрцæ рацудæй æма дин еци япойнæгтæ Иристони ку æрбалæууиуонцæ, мах, дан, еци завод исаразтан, фал, дан, сумах завод дæр ку фæууинианæ, куд си райаразтайтæ куст, уой. Ци сæмæ равдистайанæ?!

Ке зæгъун æй гъæуй, еци иуазгути ирон финги уæлгъос фурбоцæй, куд фæззæгъунцæ, тугури сæрмæ искæсун кодтан, уæдта дуккаг бон сæ хæццæ хуæдтæхæги исбадтæн, ЦК-и балæудтан, зæгъун, уотæ æма атæ, не ’стур бæстæ япойнæгти цæсти бафтудæй, ходуйнаг кæнæн… Балæдæрдтæнцæ мæ æма къуæрей фæсте Цæдесон министри дууæ фиццаг хуæдæййевæги махмæ командировки исхъæрттæнцæ, сæ фæдбæл Беслæнмæ эшелонтæ кæрæдзей фæдбæл цæун райдæдтонцæ – къирæ, цемент,  гъæдæрмæг. Ци уавæри æй нуртæккæ еци завод – ду æй хуæздæр зондзæнæ… Мæнæ сæ цума мæхецæн аразтон, уотæ мæмæ кастæй, мæ цийнæн кæрон нæбал адтæй…

– Ду цийнæ кодтай, Иристонæн цидæр хуарздзийнæдтæ аразтай, дæхемæ гæсгæ дæмæ, æвæдзи, уотæ дæр кастайдæ, гъома, уомæ гæсгæ ди дзиллитæ еугурæй дæр арази цæмæннæ на адтайуонцæ, фал… Еци «фал»-и кой ба уомæ гæсгæ кæнун, арфæгæнгути хæццæ æнæмæнгæ разиннунцæ соцъагæнгутæ æма фаутæхæсгутæ дæр. Уотæ дæмæ нæ кæсуй, цума æнæмæнгæ Мæскуй дæр æма ами, нæхемæ дæр,  кæмæндæртæн ба дæхецæй дæр æма дæ кустæй цидæр сæ зæрдæмæ нæ цудайдæ… Цæмæн?

– Еуæй-еу хатт æгæр домагæ, æгæр карз адтæн. Æз цæмæй сæдемæн хуæздæр уа, уой туххæй еуей, æцæгæйдæр фудгин ка уидæ, уой бафхуæринæ, уомæ гæсгæ ба мин фæззиндтæй знæгтæ ами дæр æма Мæскуй дæр. Лигъстæ кæнун некæд уарзтон, æргом дзурдтон алцидæр, е ба беретæмæ хуарз нæ кастæй. Æма нур дæр уотæ нæй? Нæ республики хъæбæр ахсгиагæй ка гъудæй, уæхæн фарста нæ бæсти министрти Совети сæрдари хуæдæййевæг Александр Струев  æгæр æрæгæмæ лух кодта. Мæ бон имæ кæсун нæбал адтæй, бацудтæн имæ, исгъæртæ ибæл кодтон, зæгъун паддзахади размæ мах нæ ихæстæ исæнхæст кодтан, сумах ба цитæ кæнетæ – айфонмæ нæ фондтæ гъæуама райстайанæ, фал сæ дæу фудæй нæбал æма нæбал есæн, ци гъæуй, уой дин  исхуасæ кæндзинан, бюрократтæ уи рауадæй ами… Еу дзурдæй, дзæбæх имæ си æрлæвардтон. Е фæббостæ ’й, æ къæбинети мæ еунæгæй фæууагъта æма фендæдуар æй. Куд рабæрæг æй, уотемæй ССР Цæдеси министрти Совети уæди сæрдар Дмитрий Полянскиймæ, гъома, уой мæбæл райардаудзæнæй æма е ба æ сæрбæл исдзордзæнæй, зæгъгæ, исмедæг æй. Е нæ дууемæ дæр байгъуста æма мæн фарс рахуæстæй.

Уой фæсте ба Полянскийæн æхе хæццæ исхилæ дæн. Цæветтонгæ, Мæскуй кадæртæ, цидæр тæлтæг «сæртæ» иселлæг æнцæ, гъома, Цæгат Иристони ци медицинон институт ес, уой, дан, уордигæй рандæ кæнун гъæуй, цидæриддæр си ес дзаумауæй æма æндæр уæхæн хабæрттæй, уони Дагестанæн раттетæ, кадртæ ба – Идард Хорискæсæнæн…

Æз фурмæстæй рафунхтæн, зæгъун, мæн уодæгасæй еци институт ардигæй неке рахæсдзæнæй. Æмбесæхсæвæ мæмæ сæрмагонд бастдзийнади телефонæй Полянский исдзурдта – сахатти бæрцæ мин фæллигъстæ кодта, исарази, дан, уо, никки ба ма уотæ дæр бакодта, гъома, ЦК-йæн дæр, дан, маци зæгъæ. Нæ исарази дæн. Уотæ дæр дзорунцæ, цума нæхе Иссæ дæр, дан, Хрущевæн загъта, цæмæй еци институт ами, Иристони ниууадзонцæ, уой туххæй. Ка ’й зонуй, уотæ дæр адтай…

Æбæрнондзийнадæмæ кæсун мæ бон нæ адтæй. Зæгъæн, нæ бæрнон косгутæй еуæй-еуетæ, уой хæццæ ба ма сауæнгæ обкоми секретартæй дæр кадæртæ, Мæскумæ рандæ уогæй республикæн ци гъæуй, еци фарстатæ лух кæнуни бæсти сæхе гъуддæгутæ аразтонцæ – зилдæнцæ тукæнттæ æма музейтæбæл, бадтæнцæ  сæ уоми хæстæгути æма зонгити хæдзæртти фингити сæргъи.

Еухатт дæс боней æмгъудæй рандæ ан еумæ цалдæремæй. Уæд сæмæ фæккомкоммæ дæн. Ку исæздахтан, уæд аппарат  æрæмбурд кодтон æма син загътон: «Мæскумæ нæ алли балций фæсте дæр амæй фæстæмæ, æз мæхуæдæг еугурей разæй, уотемæй ни алке  дæр дзуапп дæтдзæнæй мæнæ ауæхæн æмбурди,  уоми, ци фарстати фæдбæл фæццудæй, уони исаразунæн ин ци бантæстæй, уой туххæй».

Еума хатт ма æй зæгъун, æбæрнондзийнадæ мæ алцæмæй дæр хъæбæрдæр масти æфтудта, некæмæн æма неци хузи æй бухстæн. Æрхæсдзæнæн мæнæ уæхæн дæнцæ. Нуртæккæ дзоли фарста  лæгъуз æвæрд нæй, фал уæди рæстæги ба къулумпитæ æййафтан. Еухатт, Мæскуйæй иссудтæн, æма Дзæуæгигъæуи тукæнттæ дзолæй ревæд. Партий сахари комитети æма сахари  секретарь æма æнхæсткоми сæрдари гъæри буни фæккодтон, зæгъун, дзолфицæн заводмæ уайтæккæдæр цотæ æма си ма рацотæ, цалинмæ тукæнтти тæрхæгутæбæл дзол фагæй нæ фæззинна, уæдмæ…

Уæдмæ мæбæл кадæртæ финсун райдæдтонцæ аллирдæмæти. Партий ЦК-йи дæр разиндтæй, ка сæбæл баууæндтæй, уæхæнттæ, иссудæнцæ нæмæ исбæрæг кæнунмæ…

Уони дæр, мæнæ нæ ихæс исæнхæст кодтан, зæгъгæ, ести гъæндзийнæдтæ иссерун куд нæ гъудæй… Æма иссирдтонцæ… Ци ку зæгъай, уæдта, зæгъæн, фæффудгин мæ кодтонцæ – «культличность», дан, дæмæ ес. Зæгъун, ци хузи. Æма си еци бæрæггæнгутæй еу, ЦК-йи нæуæг косæг, уотæ зæгъуй: еу райкоми залмæ, дан, Валодий хæццæ ку бацудан, уæд, дан, уоми бадæг адæм еугурæй дæр сæ бунæттæй фæггæппитæ кодтонцæ æма æмраст ислæудтæнцæ… Æз син Кремли лæдæрун кæнун, зæгъун, махмæ адæми æгъдау уотæ ’й: иуазæг кенæ хестæр ескумæ ку бацæуй, уæд, хецау æй æви хумæтæг адæймаг, уой æгириддæр нæ нимайгæй, еугурæй дæр ин исистунцæ, гъома, е æй нæ адæми рагон æгъдау æма фæткæ, уæд æз ба, гæрр, республики сæргъи ку лæуун… Нæ си баруагæс æй… Гъе уæхæн  æримисгæ хабæрттæй сæ кæнуйнаг бакодтонцæ Хъубадийæн дæр…

Уодзæнæй ма.