Рагæй-æрæгæмæ дæр, æвæдзи, æнæгъæнæ Иристони культурон царди дæр ка нæма адтæй, уæхæн алæмæти æма дести æфтауæг аййевадон цау арæзт æрцудæй Ирæфи райони. Уотæ æнгъæл ан, æма дзиллæн хуарз зундгонд æй мультипликацион кинонивæ «Машæ æма Арс». Куд зонæн, уотемæй имæ хъæбæр зæрдæхцæуæнæй фæккæсунцæ еугурæй дæр, кæстæрæй-хестæрæй. Æ хъайтартæ сæ дзубандитæ кæниуонцæ уруссагау, нур ба исдзурдтонцæ дигоронау!.. Уомæн син фæййагъаз кодтонцæ Ирæфи райони культури Галауани адæмон театри хуæдахур артисттæ, сæ разамонæг нæ республики æскъуæлхт артисткæ Цæрикъати Римæ.

– Куд мæхе, уотæ нæ адæмон театри исфæлдистадон къуари дæр хъæбæр фæндадтæй аци, адæмæн уой бæрцæбæл æхцæуæн кинониви хъайтартæ нæ райгурæн Чиколай культури артдзæсти сценæбæл фæззинниуонцæ æма нæ маддæлон æвзагбæл си райгъусонцæ сæ хабæрттæ, сæ дзубандитæ, – зæгъуй Римæ.

Æма сæ еци бæлдæ исæнхæст кæнун æгæрдæр ма бантæстæй. Уомæн тæккæ хуæздæр æвдесæн – сæ бацæттæгонд спектаклæн зæронд нимадмæ гæсгæ Нæуæг Анзи фæдбæл бæрæгбæнтти рæстæг ци æртæ премьерон равдисти адтæй, уонæми культури Галауани агъазиау зали адæмæй, куд фæззæгъунцæ, къох бакæнæн дæр нæ адтæй. Хъæбæр æхцæуæн нин æй сæ еци æнтæст, æма уой фæдбæл нæ бæлвурддæр дзубанди æй, абони нæ газети ци æрмæг мухур кæнæн, уоми.

«Театр æй – цæмæдесаг дуйне, кæци ирæзгæ фæлтæрмæ æвзурун кæнуй рæсугъддзийнади æнкъарæнтæ, хуæрзæгъдаудзийнадæбæл сæ ахур кæнуй, æма еци менеугутæй цæйбæрцæбæл гъæздугдæр уонцæ, уой бæрцæбæл сæ изолдæри ирисхъæ уодварнон æгъдауæй уодзæнæй æнтæстгиндæр», – уотæ финста зундгонд советон психолог Борис Теплов.

ÆНТÆСТДЗИЙНАДИ СÆЙРАГДÆР ÆВДЕСÆН – АДÆМИ ЦÆМÆДЕСДЗИЙНАДÆ

Номдзуд ахургонди аци гъуди раст ке æй, уобæл æнæгъæнæй арази уогæй, уой зæгъуйнаг ан, æма цæмæй еци фæдзæхст цардгъон уа, уомæн ба, баруагæс уи уæд, берæ аллихузон равгитæ æма гæнæнтæ нæмæ ес. Æцæг си рæстмæ пайда кæнун гъæуй. Мæнæ, зæгъæн, Ирæфи райони æрæги ци рауонциуондзийнадæ бавдистонцæ, уой хузæн.

Уой дæр хъæбæр цæмæдесаг хузи. Хуæрзæрæги, 13 январи Чиколай зæронд нимадмæ гæсгæ нæуæганзон бæрæгбони рæстæг  райони культури Галауани рацудæй сувæллæнтти музыкалон спектакль дигорон æвзагбæл «Машæ æма Арс»-и премьерон равдист. Уомæн æ режиссер-æвæрæг иссæй, Цæгат Иристони æскъуæлхт артисткæ Цæрикъати Римæ, æрмæг дигорон æвзагмæ ба ратæлмац кодта Уæрæсей Федераций финсгути Цæдеси иуонг, Цæгат Иристон-Аланий культури æскъуæлхт косæг Будайти Милуся, Цæгат Иристон-Аланий культури æскъуæлхт косæг Хекъилати Людмилæ ба дууæ зари ратæлмац кодта.

Спектакли архайдтонцæ дæс æма дууинсæй адæймаги. Райони адæмон театри фæлтæрдгин артистти æмрæнгъæ си архайдтонцæ алли гъæутæй хунд искурдиадæгин сувæллæнттæ. Уонæн ба сæ тæккæ кæстæрбæл цудæй æдеугурæй цуппар анзи. Адæми зæрдæмæ спектакль ке фæццудæй, уобæл дзорæг æй е дæр, æма имæ бакæсун æгæр берети ке фæндадтæй, уомæ гæсгæ ’й багъудæй æртæ хатти (æ премьери бони – дууæ хатти, уæдта къуæрей фæсте ба – еу хатт) равдесун, æма уонæй алли хатт дæр, ку зæгъæн, Галауани устур зали къах байвæрæн дæр нæ адтæй, уой бæрцæ дзиллæ имæ ’рцæуидæ. Ниййергутæ се ’нæмæнгæ исæнхæст кæнуйнаг ихæсбæл банимадтонцæ сæ сабийтæн цæмæдесаг нæуæганзон лæвар бакæнун – еци театралон равдистмæ сæ фæххонун. Æма, сабийти зæрдæмæ æцæгæйдæр ке фæццудæй, уобæл ба дзорæг æй сæ зæрдиаг цийнæ, сæ зонгæ æма уарзон хъайтарти рацуд сценæбæл алли фæззиндæн дæр тухгин æрдзæф ке исаразиуонцæ, е дæр. Сабийтæн цийнаг адтæнцæ актерти дæсни гъазт æма сæ рæсугъд уæледарæс æма равдисти фæлгонцадæ… Дзæуæгигъæуккаг биццеу Темурти Давид дæр хъæбæр дæсни разардта зундгонд финсæг æма зартæгæнæг Цорити Стаси репертуарæй еу зар, кæцимæн театрдзаутæ устур аргъ искодтонцæ.

Цæрикъати Римæ куд зæгъуй, уотемæй райони культури хайади бæрнон косгутæ си ку ракурдтонцæ, цæмæй æхемæ райса райони адæмон театрæн разамунд дæттуни ихæс æма уобæл ку исарази æй, уæд имæ фиццагидæр ци гъуди фæззиндтæй, е адтæй нæуæганзон аргъау ниввæрун бæрæгбонмæ. Хъæбæр æй фæндадтæй, цæмæй спектакли хестæрти æмрæнгъæ архайуонцæ сувæллæнттæ дæр, цæмæй е исуа еугур бийнонти аккаг дæр. Æма уой туххæй куст райдайуни размæ ку фæххабар кодтонцæ, уоми архайгути ке агорунцæ, уой туххæй, уæд æй куд нæ лæдæрдтæнцæ, берети ке бафæнддзæнæй, фал уæддæр уой æнгъæл ба нæ адтæнцæ, æма уой бæрцæбæл берæ разиндзæнæнцæ.

ЕУГУРЕМÆН ДÆР ФÆЦÆЙ Æ АРÆХСТДЗИЙНАДÆ РАВДЕСУНИ РАВГÆ

Дзæвгарæ æрбацудæй сувæллæнттæ дæр æма хестæр кари адæймæгутæ дæр. Æма уони ’хсæн æвзарæн æркасти (кастинги) рæстæг уони зæрдигъæлдзæгдзийнадæмæ гæсгæ фæззиндтæй уæхæн фæндæ: цæмæй маке зæрдихудти бацудайуонцæ, цæмæй иннети зæрдæ ма фæххудтайдæ, уой туххæй ба, сæ еугуремæн дæр равгæ фæцæй спектакли архайунæн – зæгъæн, дзиллон кæфтитæ æма заруни архайгæй.

Лæмбунæг равзарæ-бавзарити фæсте спектакли сæйраг архайгутæ иссæнцæ: Цæгат Иристони ахуради отличник Аркъаути Джульеттæ, аййевади æскъуæлхт косæг Дзоблати Анатолий, уæдта адæмон театри еудадзугон архайгутæ Пъинти Фатимæ, Гуæцæлти Луизæ, Дигойти Ларисæ, Ганоти Альбинæ, Гульчети Тамарæ, Хекъилати Фатимæ, Цæрикъати Ликæ, Бесолти Камилæ, Темурти Маринæ, Мæрзойти Заур, Самати Оксанæ, Тамати Тамерлан. Хузæгæнæг-декорацитæ аразæг Тайсаути Людмилæ, кæфтитæ æвæрæг Бетрозти Ленæ, музыкалон зæлти оператор Къесати Геуæрги, доулити хæццæ номер æвæрæг адтæй Лагкути Ислам.

Цæрикъати Римæ куд зæгъуй, уотемæй аци спектакльбæл косгæй ин, æ тæккæ сæйрагдæр нисантæй еу адтæй е, æма сувæллæнттæн сæ маддæлон æвзаг бауарзун кæнун, цæмæй син зæрдтагон уа, æновуд ибæл уонцæ, сæхецæн æй цитгийнагбæл нимайуонцæ. Æма ин, махмæ гæсгæ, бантæстæй – спектакльмæ ка бакастæй, етæ ’й æхцæуæнæй фæууидтонцæ, уоми архайæг сабийти се ’цæгæй ке фæндуй сæ маддæлон æвзагбæл дзорун.

Еци гъуддаг цæмæй фæррæстмæ адтайдæ, уой туххæй ба сабийти Римæ зæрдгин кодта аллихузон мадзæлттæй. Сæ еу æмбурди син бакастæй Малити Геуæрги 1926 анзи ке ниффинста, еци новеллæ «Ци бегара дæбæл ес?..» Хъæбæр лæмбунæг имæ байгъустонцæ.

– Уруссаг еу-дууæ дзурди ка базонуй, е дæр нæхе дигорон кенæ ирон æвзагбæл билæскъелтæ кæнун байдайуй, ци ’й, цæмæн гъæуй уæхæн нецæййаг æвзаг, зæгъгæ. Уотемæй ба, уотæ ка дзоруй, уонæн сæ фулдæртæ уруссагау сæ дзубандиаг кæрæдзебæл исбæттун нæ фæффæразунцæ.

Æвдесæн. Киристонгъæуи Октябри бæрæгбони митинги дзурдта Профессионалон цæдести номæй Варасани-фурт, хуарз зонуй дигоронау. Е ба уæддæр баздахтæй æма уруссагау исамадта æ дзубанди. Кæмидæрти фегъуститæ кодта «штаб» æма «масштаб», фал си ка ци адтæй, уой нæ раргъавта æма никъкъуæрдта: «Да здравствует масштаб мировой революции – Коминтерн!»

Еуæй-еуетæ ин неци балæдæрдтæнцæ, ка ’й балæдæрдтæй, етæ ба ибæл фæххудтæнцæ.

Æ маддæлон æвзаг зонгæй æй дæлдæр ка фæккæнуй, уæхæнттæн мæ æрфæндуй зæгъун: «Ци бегара дæбæл ес, дæумæ ка игъосуй, еци адæмæн æцæгæлон æвзагбæл дзорун?»

ФÆММУЛДИ БÆСТИ БА ХУÆЗДÆР – ГЪУДДАГБÆЛ ЗÆРДИАГÆЙ БАЙАРХАЙУН

Æргъуди ма кодта Римæ, абони æхуæдæг ходгæй ке имисуй, уæхæн гъазæн-ходæн рæуагæ дæр. Цæветтонгæ, спектакльбæл косуни райдайæни сабийтæ сæ радзубандити барæ-æнæбари дæр «радзæгъæлтæ» уиуонцæ уруссаг æздæхтæмæ. Цæмæй сæ еци тулавастæй исуæгъдæ адтайуонцæ сувæллæнттæн загъта, уруссагау ка дзора, етæ мин иварæн къанфеттæ хæсдзæнæнцæ. Уонæн æнæуой дæр æхцæуæн куд нæ адтайдæ сæ разамонæги адгийнæгтæй хинцун, фал – сабий уæддæр сабий æй! – фæммулди ун æма ивари хузи лæвæрттæ кæнун ба си, æвæдзи, неке фæндадтæй, уомæ гæсгæ ба уæлдай æновуддæрæй архайдтонцæ сæ маддæлон æвзагбæл раст æма рæсугъд дзорунбæл. Æма фæррæстмæ ’нцæ – сæ дзубандий аййевдзийнадæмæ син сауæнгæ хестæртæ дæр ма хицæ кæнун байдæдтонцæ.

Аци спектакльбæл косун райдæдтонцæ фарæ ноябри, æма дууæ мæйей дæргъи исфæлдистадон къуари æвæллайгæ фæллойни фæрци цæттæгонд æрцудæй тæккæ хуæздæр хузи. Æма сæ фæллæнттæ нæ фæдздзæгъæли ’нцæ – зæронд нимадмæ гæсгæ Нæуæг анзи бæрæгбони – 13 январи – еци-еу бонбæл спектакль дууæ хатти æвдист æрцудæй.

СÆ ФУРУÆЛМОНЦÆЙ СÆМÆ ФÆЛЛАД ДÆР НИМАДИ НÆБАЛ АДТÆЙ

– Хъæбæр тухстæн уобæл, æма сувæллæнттæ спектакли еу равдисти æгæр ку бафæллайуонцæ, æма иннæ равдистæн сценæмæ рацæун ку нæбал бафæразонцæ, – имисуй Римæ. – Фал мæ мæ минкъий артисттæ хъæбæр деси бафтудтонцæ. Еу равдистæй иннæ равдисти ’хсæн рæстæги сæхемæ бауолæфунмæ фæццæун дæр нæ бакумдтонцæ. Театралон аййевадæ сæ гъеууотæ исразæнгард кодта, æма дуккаг равдисти ба никки дессагдæрæй архайдтонцæ.

Цæрикъати Римæ ма æ радзубандий куд баханхæ кодта, уотемæй, аци спектакль ниввæргæй, еуемæй æй, фæндадтæй нæ маддæлон æвзаг багъæуай кæнуни гъуддагмæ комкоммæ бæлвурд архайдмæ нæ дзилли базгули кæнун, уæлдайдæр ба нæ ирæзгæ фæлтæртæ ибæл цæмæй æхцул уонцæ, иннемæй, æ зæрди адтæй æ райгурæн Чиколай гъæубæстæ цæйбæрцæбæл зæрдтагон уарзтæй хъазар ин æй, уой.

Мах ба ма уой дæр зæгъуйнаг ан, æма спектакли ци сабийтæ архайдтонцæ, етæ дæр уотæ æновуд уодзæнæнцæ сæ фидиуæзæгбæл, кæддæр Рими æхе куд бафæндадтæй, уотæ сæ бафæнддзæнæй устур сценæмæ рацæун… Æма си æнтæстгинæй архайун.

Цæрикъати Римæ устур арфиаг æй, æ фæллæнттæн ин аккаг аргъ ка кæнуй, уонæй. Зæгъæн, сувæллæнтти журнал «Ногдзау»-и сæйраг редактор Сæлбити Дианæ, режиссери æмкосæг, Цæгат Иристон-Аланий адæмон артисткæ, Тæбæхсæути Балой номбæл Ирон паддзахадон драмон театри артисткæ Малхъарти Зæлинæ, телеуинунадæ «Алани»-й зундгонд равдист «Уæ сæумæ хуарз»-и амонæг Гаглойти Светланæн. Етæ æнæзийнадæй æрцудæнцæ премьерон равдистмæ æма хъæбæр зæрдиагæй фæццийнæ кодтонцæ искурдиадæгин сабийти архайдбæл. Дианæ ба ма син балæвар кодта журнали экземпляртæ. Римæ уæлдай зæрдиаг арфæ кæнуй, сæ архайди син агъазгæнæг ка иссæй, уонæн, фиццагидæр, райони культури Галауани артдзæсти Хæдзари разамонæг, сæ разæнгардгæнæг Хъарданти Ирбекæн, информацион æгъдауæй сæмæ ке фæккастæнцæ, уой туххæй ба Куцукти Регинæн, Уæрæсей Федераций аййевæдти æскъуæлхт архайæг Сæлбити Акимæн, Цæгат Иристони театралон архайгути Цæдеси сæрдар Губиати Хъазбегæн, сæ фарс кадæриддæр балæудтæй, уонæн сæ еугуремæн дæр.

«НÆ АДÆМОН ТЕАТР  АЛКÆДДÆР ЦАРДГЪОН АДТÆЙ, ÆМА ИДАРДДÆР ДÆР УОДЗÆНÆЙ!..»

Æнæзæгъæн нæййес, уомæн дæр, æма Ирæфи райони муниципалон зилди культури хайади разамонæг Темурти Хетæг æма, æ бæрни ци тумугъ коллектив косуй, уони хæццæ æнтæстгинæй архайунцæ националон проект «Бийнонтæ» царди уадзунбæл. Уобæл дзорæг æй райони ци берæ аллихузон мадзæлттæ арæзт цæуй, е. Аци проекти сæйраг ихæс ба е æй, цæмæй ниййергутæ сæ сувæллæнтти æвæронцæ раст надбæл, цæмæй етæ сæ ирисхъи гъуддæгутæ аразгæй еудадзуг æнцойнæ кæнонцæ нæ адæми уодварни хæзнатæбæл, уонæн ба сæ сæйрагдæртæ ’нцæ, нæ рагфидтæлтиккон фæткитæ æма æгъдæуттæ, Фидибæстæбæл æновуд ун, маддæлон æвзагбæл æхцул ун æма ин аргъ кæнун, цæмæй фæлтæрæй-фæлтæрмæ цардгъон уа.

Мæнæ ци спектакли фæдбæл æй нæ дзубанди, е дæр аци проекти фæлгæти арæзт æрцудæй, æма ин, махмæ гæсгæ, æнæмæнгæ ес устур ахедундзийнадæ кæстæр фæлтæри гъомбæлади, фæлтæртæ кæрæдзей бæттуни гъуддаги.

Аци спектакль ма федар æвдесæн æй, Ирæфи райони адæмон театр цардæй, цæруй æма цæрдзæнæй берæ æнзти дæргъи, театруарзгути зæрдитæ ке рæвдаудзæнæй нæуæг æвæрд спектакльтæй, уомæ. Æма æ искурдиадæгин коллективæн ба син зæрдиагæй арфæ кæнæн: «Æнтæстгин уотæ кæддæриддæр, уæ фæллæнттæй алкæддæр зæрдрохс уотæ!..

Сæрмагондæй ба ма нæ æнæмæнгæ зæгъун фæндуй еума ахсгиаг хабари туххæй. Спектакли архайæг исфæлдистадон къуар дигорон æвзаг багъæуай кæнун æма идарддæри райрæзтбæл архайун сæхецæн æнæмæнгæ æнхæсткæнуйнаг гъуддагбæл ке нимайунцæ, уой бавдистонцæ комкоммæ бæлвурд гъуддагæй: беретæ си рафинстонцæ газет «Дигорæ», уой хæццæ ба ма зæрдæ байвардтонцæ, газет рафинсунмæ ке исцибæл кæндзæнæнцæ сæ хеуæнтти, сæ зонгити дæр… Сæ еци хуæрзауодундзийнади фæдбæл син зæрдиагæй арфæ кæнæн. Æма идарддæр дæр се ’мгустгæнæг уодзинан, сæ исфæлдистадон æнтæстдзийнæдти туххæй æхцæуæнæй игъосун кæндзинан.

Нæ радзубандий кæронбæттæни ба ма уин,  нæ хъазар газеткæсгутæ, игъосун кæнæн уой дæр, æма аци  цæмæдесаг спектакль идарддæр æвдист цæудзæнæй нæ республики иннæ гъæути дæр. Зæгъæн: 26 январи Сурх-Дигори, 27 феврали Лескени, 3 феврали ба сахар Дигорай.

БИЧИЛТИ Алетæ.

Къарти – спектакли архайгутæ.