Тæхуды, йæ уды

Кæмæн цæры Арв,

Кæмæн вæййынц будау

Йæ сыгъдæг, йæ арф!

Афтæ у, бæргæ, фæлæ ме стырдæр фæндиæгтыл бафтыд ног – Хуыцауысконд чи у, адæмы хæрзæбонæн йæ удæй арт чи цæгъды, уый фылдæр куыд цæра! Афтæмæй æмбисондмæ «Хæрзæджы хорзæй – цард» æфтауæм: о, хæрзæджы хорзæй – цард, фæлæ-иу йæхицæн дæр уæд цард, цæмæй уа амондджын, цæрæццаг æмæ фылдæр хæрзты бацæуа нæ дзыллæйæн, Ирыстонæн. Ехх, æвæдза, афтæ куы уаид, фæлæ ам – хохы йас фæлæ. Уæвгæ, ныхас йæ сæрæй райдайæм.

23-æм февралы мах дзурын бахъуыд фæстаг фæндараст Колиты Виталийæн. Стыр хъыгагæн, йæ царды сыгъзæрин фæззæг æмбисыл аскъуыд. Зæхх сæ нæ урæдта, уый бæрц мæрддзыгой æрæмбырд Заводты поселокмæ – уым цард Витали йæ бинонтимæ фæстаг 30 азы бæрц.

О, алы адæймаг дæр йæхи зонынхъом куы фæвæййы, уæдæй фæстæмæ фæхъахъхъæны йæ фæстаг бон. Гъемæ цас бæрнондæр вæййы, уас фылдæр хæстæ фæисы йæхимæ. Витали рæз хаста Æхсæрысæры хъæуы. Хъысмæт ын афтæ сныв кодта æмæ каст фæци æппæты уæлдæр скъола – сидзæрты скъола. Кæд йæ зæрдæ дæр афтæ æнкъараг-æмбараг уымæн басгуыхт. Кæд бæрнонæй цæстуарзон, куыстхъомæй уæззаузонд дæр уымæн уыд æдзух.

Виталийы уды цыма нæ адæмы хуыздæр миниуджытæ ерыс кодтой æз хуæздæр разыноныл, афтæ æдзух уыд æрдынбосæлвæст æмæ лæггадмæ цæттæ. Сыхбæстæ, дам, айдæн у, гъемæ уыцы айдæн Витали ирд кодта алы хуызы дæр. Мидбылхудгæ, къæрцхъус, цæстуарзон, цыбыр дзырдæй, Виталийæн йæ уæздандзинад, йе ’гъдау цыдысты йæ разæй. Уымæн æй уарзтой афтæ бирæ йæ сыхæгтæ кæстæрæй-хистæрæй.

Урс хохæй – урс дуртæ. Витали йæ бинойнаг Луизæимæ схъомыл кодтой æвзæрст мæнæуы хуызæн цот æмæ уыдон дæр уарзон сты адæмæн.

Ныр ма – ахæм фæзилæн. Колийы-фырт ссис нæ фидиуæны зиууон – Цæгат Ирыстоны радиойы æххуысгæнæг. Ссардта-иу мын ног хъайтартæ нæ «Уацамонгæмæ» æмæ «Цæразонтæм» дæр. Йæ курдиатджын сыхæгтæ Дзабайты Таисæ æмæ Баликъоты Райæйы тыххæй сæрмагонд стыр бакасттæ куы арæзтам, уæд сæ Витали æхсызгонæй архайдта æмæ сфидыдтой, Дыгъуызты Тенгизы тыххæй куы кодтам сфæлдыстадон сурæт, уæддæр уайтагъд нæ уæлхъус æрбалæууыд.

Цæстмæ, æнхъæлæй ницы кодта Витали, фæлæ йæ уды фæрнæй.

Рацагъта мæнæн уæлтæмæн,

Ног хъуыды фæрныг, рæсугъд:

Уды дæр куы хъæуы зонд æнæмæнг,

Фæлæ зонды тынгдæр хъæуы уд.

Гъемæ Витали æнæхъæнæй дæр уыдис уд, йе сфæлдыстад дæр афтæ хæдбындур уымæн басгуыхт, уымæн ын ис йæхи æрмдзæф, йæхи хъæлæс. Æмæ фидарæй ис зæгъæн: Витали канд Колыты Аксойы фæдон не сси, фæлæ Малиты Геуæргийы æмæ Къостайы аккаг фæдон дæр.

Цæй тыххæй ма?

Удыл куы андзæвы уд,

Уымæй у дуне рæсугъд,

40 азæй фылдæр рацыд Виталиимæ куы базонгæ стæм, уæдæй. Гъемæ йыл мæ зæрдæ иунæг хатт дæр никуы фæхудт – кæддæриддæр иугъæдон, раст, сыгъдæгзæрдæ, рæдау, цыргъзонд, иузæрдион йе ’мгæрттыл.

Æрдхордæн æрдхæрдтæй

Куы райа йæ зæрдæ,

Йæ раст куыст, йæ хорзæй

Куы бæзза æрдхордæн,

Уый фарны нысан у,

Уæд фидæны хъан у.

Гъемæ Витали йæхæдæг уыд фиццаджыдæр хорз æмгар æмæ йын уый бæрц æрдхæрдтæ дæр уымæн уыд. Диссаг ма цы у?

Адæймаг Виталийæ уæд та иуцъус исты æвзæрæй, æппæрццæгæй куы зонид, уæд зæрдæйæн, æвæццæгæн, афтæ зын нæ уыдаид, удæн афтæ уыраугæ нæ уыдаид йæ æвиппайды мæлæт.

Гъæй-джиди, æмæ хорз амондæн æххуыс куы уаид, уæд Фыдыбæстæ хъахъхъæнæджы бон Виталийæн дæр арфæтæ кодтаиккам, уымæн æмæ цæстыгагуыйау хъахъхъæдта нæ фыдæлты рæсугъд æгъдау æмæ нæ мадæлон хъæздыг æвзаг, гъемæ афтæмæй цæрæццаг кодта нæ адæмы, нæ фидæн.

Рохуат нæ уыдзæн Колийы-фыртæн – йæ сыгъдæг мысайнаг сæвæрдта Ирыстоны табуйаг кувæндоны.

О иунæг кадджын Стыр Хуыцау,

Дæ хорз нын ма бакæн æвгъау:

Йæхимæ хæстæ чи исы зындæр

Нæ размæцыды охыл,

Сæ тыхтæ-иу сын кæн фылдæр,

Куыд лæууой фидар, хохау.

Æтт, дæ хуыздæртæн, Ирыстон,

Кæн сæ цардхъомыс фылдæр!

Уæд дæхæдæг дæр сæрхызт дæ,

Уæд дæ фарнамонд – уæлдæр.

КЪАДЗАТЫ Станислав