МАЛИТИ Геуæргий номерæнæн æзинæ, 15 майи Дзæуæгигъæуи æ циртдзæвæни рази ци цитгин мадзал арæзт æрцудæй, уой архайгутæ.

Малити Геуæрги æ номдзуд æмдзæвгитæй еуеми («Тæходуй, æна…») уотæ бабæлдтæй:

Тæходуй, æна,

Ацæмæзау дин

Æз ку фестинæ

Дессаг фæндургин:

Хъазбеги цъонгмæ

Исцæйцæуинæ,

Дессагон зартæ

Æрцæйцæгъдинæ…

Уæд еугур дуйне

Æримбурд уидæ,

Мæ цæгъдтæлтæмæ

Æригъосидæ.

Кæми ци седзæр,

Кæми ци мæгур, –

Бауарзиуонцæ

Мæ дессаг фæндур…

Аци æмдзæвги медес фæйнæхузи хатунцæ – æцæг, еумæйаг ба си æй еу сæйраг гъуди: поэт æ рæстзæрдæдзийнадæй бæллуй, цæмæй адæмтæ рæстзæрдæй сæ кæрæдзей лæдæргæй æма нимайгæй хуæрзамондгун уонцæ.

Мах гъудимæ гæсгæ ба æ тæходуйтæ е æй, æма ци æвзагбæл заруй, еци æвзаг фæлтæрæй-фæлтæрмæ цардгъондæр кæна, æ ирисхъæ райдзаст уа. Бæллуй, цæмæй ма радзæгъæлтæ уа æндæр кедæр æвзæгти ’хсæн, фал се ’хсæн уогæй, цитгинæй куд нæра. Нæ маддæлон æвзаг цæстиварди кæмæ нæй æма æцæгæлон æвзагбæл дзорунмæ ка иселлæг уй, уонæн ба карзæй уайдзæф кæнуй æ публицистон уацти дæр. Дæнцæн си æримисæн еуей.

ЦИ БЕГАРА ДÆБÆЛ ЕС?..

Уруссагау еу-дууæ дзурди ка базонуй, е дæр нæхе дигорон кенæ ирон æвзагбæл билæскъелтæ кæнун байдайуй, ци æй, цæмæн гъæуй уæхæн нецæййаг æвзаг, зæгъгæ. Уотемæй ба, уотæ ка дзоруй, уонæн сæ фулдæртæ уруссагау сæ дзубандиаг кæрæдзебæл исбæттун нæ фæффæразунцæ.

Æвдесæн, Киристонгъæуи Октябри бæрæгбони митинги дзурдта Профессионалон цæдести номæй Варасани-фурт, хуарз зонуй дигоронау. Е ба уæддæр баздахтæй æма уруссагау исамадта æ дзубанди. Кæмидæрти фегъуститæ кодта «штаб» æма «масштаб», фал си ка ци адтæй, уой нæ раргъавта æма никъкъуæрдта: «Да здравствует масштаб мировой революции – Коминтерн!»

НÆ ЦАРДГЪОНГÆНÆГ – НÆ УОДВАРНИ АЛÆМÆТ!..

Нæ маддæлон æвзаги ирисхъи фæдбæл адтæй æ гузавæ Темурхъанти Сосланæн дæр. Е бæлвурд æй уомæй, æма куд æновудæй архайдта бæлвурд гъуддæгутæй æ багъæуай кæнуни æма гъомусгинæй райрæзти сæрбæлтау. Æ публицистон уацтæй еуеми (1922 анзи) уотæ финста:

«Рагæй-æрæгæмæ еумæ цæргæ ци адæм æрцудæнцæ, сæ цийнæ дæр, сæ гъигæ дæр еумæ ка æрвиста, етæ царди уавæр æмхузон лæдæрунцæ, алцæмæ дæр еу цæстæй кæсунцæ, алцидæр еу барæнæй барунцæ, æма сæ куд лæдæрунцæ, уомæ гæсгæ арæзт æй се ’взаг, æма се ’взагбæл дзоргæй, хебарæй сæхе зундæй гъуди кæнунцæ.

Фал æцæгæлон æвзагбæл ка райдайуй дзорун, е, ке ’взагбæл дзоруй, уони цæстæй кæсуй алцæмæ дæр, æма хебæраги æхе зундæй гъуди кæнун æ бон нæй. Фал е ’уæнгти ке тог зелдох кæнуй, уони ’рдæмæ æ уод тундзуй æма дузæрдуг кæнуй, æ уоди хъауритæ фæйнердæмæ хуæцунцæ æма имæ нæ игуруй уæхæн фæндон, лæги æдæрсгæй кæци архайун кæнуй, æхсарæ си ке фæрци æвзуруй.

Уæхæн лæг æхецæн дæр, æ адæмæн дæр ном искæнунгъон нæй, цалинмæ æ маддæлон æвзагбæл нæ райдайа дзорун, цалинмæ адæми зунди сауæдонæй нæ бафсада æхе…»

Гъе уотæ финста Темур-хъани-фурт 1922 анзи æ уац «Зунд æма бархи»-й. Æма цæбæл расагъæс кæнæн мах, абони Иристони цæрæг дзиллæ, е си, мæнмæ гæсгæ, ес. Æ еци уаци Темурхъани-фурт уотæ дæр ма финста:

«Алли адæм дæр цард куд лæдæрунцæ, уой раргом кæнунцæ се ’взаги фæрци сæ аргъæутти, таурæхъти,  кадæнгити, сæ зарти, æмбесæндти æма етæ ’нцæ сæхе зунди сауæдонæ. Етæ цæйбæрцæ гъæздугдæр æнцæ, цæйбæрцæ хуæздæр æвдесунцæ цард æ алли хузти, цæйбæрцæ хуæздæр æртасунцæ сау æма уорс, уой бæрцæ хуæздæр лæдæрун кæнунцæ царди адæмæн, уой бæрцæ ба адæм хъаурæгиндæр кæнунцæ. Адæми æведуйгæ зунди сауæдонæй кæци адæми фæсевæд ниуазунцæ сæ фагæ, етæ сахъ æма ездон фæуунцæ, æдæрсгæй архайунцæ, сæ уодæн нæ тæрсунцæ, æма сæ фæллойнæй, æхсарæй искæнунцæ сæ адæмæн ном.

Фал зундамонæг æма нифсдæттæг таурæхътæ æма кадæнгитæ кæци адæмæн ниууагътонцæ сæ фидтæлтæ, етæ еци зунди сауæдонæй ку не ’фсадонцæ сæ цæуæти, уæд се ’сæфт æрцудæй. Е æцæгæйдæр уотæ ке æй, е бæлвурд раргом æй рагон Грекъи гъуддæгутæй.

Етæ таурæхътæ æма кадæнгитæй гъæздуг адтæнцæ, зундамонæг æма нифсдæттæг, фæсевæди рохсмæ разæнгардгæнгæй, æма цалинмæ Грекъ сæ еци зунди сауæдонæй сæ цæуæти æфсастонцæ, уæдмæ сæ хъаурæ ирæзтæй, æнтæстæй син берæ. Сæ фæллойнæй исбæрзонд кодтонцæ сæ культурæ æма сæмæ исæвзурдæй устур ахурадæ, исæвзурдæй сæмæ Бæрзонд «аййевдзийнадæ» (искусство), гъома, уой æргъуди кæнуни æма уой искæнуни дæсниадæ, цæстæ кæсунæй цæмæ не ’фсæдуй, гъос – игъосунæй, æма зæрдæ цæмæй рохс кæнуй, рæсугъддзийнадæ си уарзун кæнуй. Сæребарæй цæргæй, иурстонцæ сæ федауцæ цардиуагæ райгурæн бæстæн, æма сæ бартæ гъæуай кæнгæй сæ дæс мини знæгти сæдæ мини æмпурстонцæ, æма сæ еци фæлтæри устур гъуддæгутæ устур дессагæн байзадæнцæ, еугур адæмтæн нуриуæнгæ дæр ма. Фал, се ’намондæн, сæ ахургæндти астæу фæззиндтæй уæхæнттæ, фидтæлти таурæхътæ æма кадæнгитæ ходæг æма нецæййаг кæмæ кастæнцæ, уонæмæ игъосгæй адæм дæр еци цæстæй райдæдтонцæ кæсун сæ таурæхътæмæ, сæ кадæнгитæмæ, ниууагътонцæ сæ иронхуати, сæ еци зунди сауæдонæй æнæ хай фæккодтонцæ сæ цæуæти.

Æма гъе уæд Грекъ æрлæмæгъ æнцæ, сæ хъаурæ басастæй æма æдзæллаггæнгæй се ’знæгти къæхти буни бафтудæнцæ, сæ бæрзонд культурæ фесавдæй».

Нæ номдзуд лæгти гузавæ мах, сæ абони фæдонтæ, куд хæстæг райстан нæ зæрдæмæ, куд æнхæст кæнæн сæ фæдзæхститæ, цæйбæрцæбæл æй нæ бон, нæ гæнæнтæ æма равгити æмбæрцæ архайун нæ маддæлон æвзаги цардгъондзийнади сæрбæлтау, зæгъгæ, расоми кæнун?

Махмæ гæсгæ, аци фарстатæбæл æргомзæрдæй рæстмæ дзуапп раттун берети бон ни нæ исуодзæнæй. Уомæн еу бæлвурд дæнцæ – газет «Дигорæ» æма журнал «Ирæф» кæдæй уагъд цæунцæ, уæдæй абони уæнгæ сæ редакцити косгутæ еци табу-мендарæй корунцæ нæ адæмæй, цæмæй сæ дзиллонæй рафинсонцæ. Æма? Ефстæгтæй уæлдай сæ фегъосæг нæ разиннуй. Æма уоййасæбæл зинтæй арæзт ка ’рцудæй, нæ еци мухури дууæ дигорон фæрæзни тиражтæ бустæги ходуйнаги минкъий рауайунцæ. Æма е сæрмæхæсгæ гъуддаг æй?..

РÆСТÆГУТИ ÆЗГУЛИТИ ДÆР ЦÆРÆЦЦАГ УОДЗÆНÆЙ Æ КАДÆ!..

Малити Геуæргий номерæнæн Дзæуæгигъæуи æ циртдзæвæни рази Дигори дзилли минæвæртти хъæппæресæй арæзт æрцудæй цитгингæнæн мадзал. Нæ номдзуд поэти цардвæндаги æма æ исфæлдистади алæмæтдзийнади, нæ маддæлон æвзаги сæрбæлтау æ æвæллайгæ фæллæнттæ æма сæ ахедундзийнади туххæй си радзурдта «Устур Нихæс»-и разамунди минæвар Дзекъойти Юрий. Цæгат Иристони адæмон поэт Мамукъати Хъазбег ба си бакастæй Малити Геуæргий, уæдта æрæги сæ уæлзæнхон цардæй ка рахецæн æй, нæ национ литератури æма æвзагзонунади еци хъазауатонтæ Колити Витали æма Тахъазти Валерий номерæнæн ци зæрдæмæгъаргæ æмдзæвгитæ ниффинста, уони.

Нæ маддæлон æвзаги абони уавæр æма исонибони ирисхъи фæдбæл медесгун дзубанди ракодта Цæгат Иристони адæмон финсæг, республикон литературон журнал «Ирæф»-и сæйраг редактор Скъодтати Эльбрус.

Мадзали рæстæг райгъустæнцæ нæ маддæлон æвзагбæл æмдзæвгитæ дæр. Хуарз æма сæ кастæнцæ кæстæртæ – еци хабар ба нæ нифсгун кæнуй уомæй, æма нæ маддæлон æвзаг цардгъон уодзæнæй идарддæр дæр, еугæр ибæл уотæ еузæрдиуон æнцæ ирæзгæ фæлтæр. Мадзал ма исфедудта, зундгонд зартæгæнæг, нæ республики культури æскъуæлхт косæг, Секъинати Майæ дигорон æвзаги туххæй ци зар ракодта, уомæй дæр.

Кæронбæттæни ба мадзал исфедауни фæдбæл ка байархайдта, уонæн балæвар кодтонцæ Малити Геуæрги хузæгондæй фæлгонцгонд футболкитæ.

*  *  *

Нæ абони радзубандий ба ма æримисуйнаг ан, Малити Геуæрги е ’мдзæвгитæй еуеми («Бундари гъарæнгæ»), куд бахъонц кодта:

«Ка нæ зонуй мæ гузавæ, –

Ку лæдæридæ мæнау…»

Цума ин балæдæрдзинан æ гузавæ, батухсдзинан нæ маддæлон æвзаги ирисхъæбæл, лæгау-лæгæй архайун байдайдзинан æ цитгиндзийнадæ ин бæрзондæй-бæрзонддæр кæнунбæл… Бæргæ-бæргæ…

Æрмаг бацæттæ кодта ГАТИЙТИ Светланæ