Идарддæр мухур кæнæн Цæгат Иристони адæмон финсæг Цæгæрати Максими (1916-1990) имисуйнæгтæ нæ номдзуд балхон, Устур Фидибæстон тугъди æхсаргин архайæг, инæлар Дзилихти Бабуй фурт Михали (1916-1984) туххæй. Сæ райдайæн ба кæсетæ нæ газети айразмæ номери.

 

«МАХ ДÆР НЕКÆМÆЙ ФÆСТАГДÆР БАЙЗАЙДЗИНАН!..»

Еу уæхæн изæр Габисти хæдзарæй рахизтан. Се ’ртæ биццеуи – Роман, Аврам æма Захар – адтæнцæ тугъди. Зудтан, Аврам æма Захар ке фæммард æнцæ, æма син сæ мади бабæрæг кодтан. Зæрдитæ ниддор æнцæ, дзурд ни некæмæй хаудтæй, уотемæй рацудан гъæунгæмæ. Аврами мадæ цавддорау лæудтæй сæ дуармæ. Синхи уоститæ нæ фæсте мæтъæлæй кастæнцæ. Цалинмæ, Хърупси дони сæрмæ ци нарæг гъæдин хед адтæй, уой размæ не ’рбахъæрттан, уæдмæ ни хъип-сун некæмæй бал исхаудтæй.

– Сумахæн нæ зонун, фал мæнæн мæ бон нæбал æй,-фæстагмæ загъта Хайло. – Уотæ мæмæ кæсуй, цума не ’мгæртти исæфти æз дæр цидæр фудгин дæн… Уæдта нæ дзубандитæ… Нифсæвæрæнтæ… Уомæй дæр комкоммæ…

Ислам ниууолæфтæй:

– Раст зæгъис… Цума син сæ мастбæл цæнхæ кæнæн…

Еци изæрæй фæстæмæ ни гъæунгæмæ кæсгæ дæр некебал ракодта.

Кæд мæгур дзаман адтæй, кæд рæстæг еци еухузон æнтъуснæг хаста, уæддæр еци къуæре кæбæлти ратахтæй, уой лæдæргæ дæр нæ бакодтан. Ислам æма Махар се ’фсæддон хæйттæмæ рандæнцæ. Æрхæстæг æй мæн æма Хайлой æмгъуд дæр. Дууæ бони ма нæ гъудæй, уотæ райони æфсæддон комиссармæ иссудан. Саулагъз, къæсхуртæ капитан. Æ цонг æма æ къохи æнгулдзитæ цалдæр рауæни пурхитæ. Еу хабар си хъæбæр цæмæдесæй дзурдтонцæ адæм. Цæветтонгæ, Хетæги бони сæумæй Хетæги къохи балæудтæй. Æ зæронд бидарки сæрмæ исхизтæй æма байдæдта дзорун:

– Хуарз адæм, Уасгерги тугъдон лæг адтæй. Нæ фæсевæдæй нуртæккæ тугъди будури немуцаг фашистти нихмæ бæгъатæрæй ка тохуй, етæ ибæл кæддæриддæр сæхе бафæдзæхсунцæ. Сæхецæн си нифс райсунцæ. Æрбакæсайтæ  мæнæ мæ цонги пурхитæмæ, мæ бауæри арф ностæмæ. Ци уин æй сосæг кæнон, атаки размæ дæр, мæ уæззау цæфти рæстæг дæр мæ фиццаг дзурдæй ин æ рохс ном иссирдтон… Цæмæй нæ бæгъатæр Сурх Æфсад никки федардæр уа, знаги ниппурхæ кæна, уой туххæй советон адæм æгириддæр нецæбæл ауæрдунцæ. Уодуæлдай кустæй уæлдай ма етæ, берæ æнзти ци æхцати мортæ фембурд кодтонцæ, уонæй æлхæнунцæ танкитæ, хуæдтæхгутæ. Гъæуама мах дæр фæсте ма байзайæн, еци устур гъуддаги. Абони Хетæги бон æй, æ ковæндони ке æрæмбурд кæнæн, еци æхцатæй æлхæд тохæнгæрзтæ сæ гъуддаг бакæндзæнæнцæ тугъди будури.

– Раст загътай Бæдтий-фурт! Мах дæр фæстегæй нæ байзайдзинан! – дзурдтонцæ аллирдигæй. – Æцæг, еу гъуддаг ма… Беретæ сæ хæццæ æхца нæ рахастонцæ, æма…

– Мах æрдигæй изæри уæнгæ ами уодзинан, – бидарки сæрбæл лæудтæй, уотемæй гъæрæй дзуапп равардта Бæдтий-фурт.

Изæрмелти райони тугъдон комиссар Бæдтиати Барис æма е ’мбæлттæ Алагири банкмæ голлаги идзаг æхца æрбаластонцæ.

…Барис нæбæл хъæбæр бацийнæ кодта. Еуцæйбæрцæдæр еумæйаг дзубандитæбæл рафæстеуат ан, уæдта нæ гæгъæдитæбæл æ къох бафинста, мухур сæбæл æрæвардта, зинна-нæзинна бахудтæй:

– Гъаст ми ма ракæнетæ… Уе ’мгъуд уин нæ фæффулдæр кодтон…

– Æма дæмæ уæхæн курдиади хæццæ ку не ’рбацудан, – фæййарæхстæй Хайло.

– Раст зæгъун гъæуй, цæугæ уой туххæй не ’рбакодтайтæ, фал…

Барис æ дзубанди кæронмæ нæ фæцæй, уотемæй телефони хæтæл исиста æма фæлмæн гъæлæсæй дзоун байдæдта:

– Нинæ, заманай хинцуйнаг  иуазгутæ. Ду цалинмæ ести цæттæ кæнай, уæдмæ бал мах нæхе естæмæйти райерхæфсдзинан. Фæццæуæн…

Барис цардæй комиссариати тургъи ниллæгсæр хæдзари. Æ уосæ, æ къохтæ  къинсигъæстæ, уотемæй тургъæмæ нæ размæ рауадæй. Цума æ рагон хуарз зонгитæ адтан, уоййау нæбæл бацийнæ кодта.

– Батухсун дæ кодтан, – хатир корæгау загъта Хайло.

– Æндæр тухст Хуцау ма ’руадзæд, – бахудтæй Нинæ. – Уæхæн иуазгутæ… Максими ма фæууидтон, фал дæу ба… – Хайлой ’рдæмæ бакастæй æфсийнæ, æма нин сæ хæдзари дуармæ райамудта. – Медæмæ рахезетæ.

Уати финги уæлгъос æрбадтан. Барис, агуайæн гъосинæн æ дууæ гъосебæл ниххуæстæй, уотемæй æй стъолбæл æрæвардта, бахудтæй æма загъта:

– Ардигæй уин рауадзæн нæййес, цалинмæ гъосин исревæд уа, уæдмæ.

Мах кæрæдземæ бакастан. Хайло бабæй фæййарæхстæй:

– Тæрсун, не ’мгъудбæл ма нин фæйнæ еу къуæрей бафтаун ку багъæуа, уомæй.

– Мах хузæн æртæ уæйугемæн мæнæ аци нецæййаг гъосин ци ’й? Цæмæй си фæттарстайтæ? Баруагæс уи уæд, дуккаг къуæре ибæл архайæн æма нин е ’рдæгмæ дæр нæма фæцæй.

Уæдмæ е ’ртæ къерей хæццæ уатмæ ’рбахизтæй Нинæ. Нартихуари инсадæй конд цихтгунтæн се ’скъудтæй сæ цихт æндæмæ калдæй. Хуæрзадæ ке адтæнцæ, уой туххæй се ’скæнæги цæрæнбонбæл ракувтан. Ке зæгъун æй гъæуй, баниуазтан Нинæн æхе ниуазæнтæ дæр. Нæ амондæн, Барисмæ райкомæй æрбадзурдтонцæ. Рæуонæ нин фæцæй, исистадан мах дæр. Барис гъосинмæ бакастæй, æ медбилти бахудтæй æма загъта:

– Исон ба нин кумæ ледздзæнæ? Не ’фсийнæ, исон изæрæй ма нæ иуазгути фагæ исуодзинан?..

Дуккаг изæр нæ Бæдтиатæмæ нæбал райевдалдæй. Мæ мадæ Уæлинкай, уæдта Хайлой мадæ Госæдай нартихуари кæрдзинтæ æма нин сæ карки толæн адгиндæр разиндтæнцæ. Фал нæ Барис дæр уотемæй нæ ниууагъта: дуккаг сæумæ, бон цъæхтæ кæнун ку райдæдта, уотæ нæмæ Алагири «кукушки» (уотæ хундтæй уæдиккон поезд. – Ред.)станци æд хунæ ’рбалæудтæй. Фæндараст нин загъта. Бариси хæларзæрдæ нæ уодти байзадæй.

 

НÆ ЕУМА ФЕМБÆЛД МАХАЧКАЛАЙ – РАСУЛ ГАМЗАТОВИ ХÆДЗАРИ

Хайлой инæлари дарæси фиццаг хатт уæд фæууидтон. Сæрдæ æ тæккæ тæмæни ку адтæй, раст еци афони Махачкалай уогæй æ хæццæ исæмбалдтæн, æнгъæлдæн, Расулæн æ дæс æма дууинсæй анзей бæрæгбони. Сæумæй мæмæ кадæр иуазæгуати дуар æрбахуаста. Исистадтæн имæ. Кæсун æма Расули кæстæр æнсувæр Гаджи.

– Расул дæмæ дзоруй, – еци гъуддагхузæй загъта Гаджи.

– Кæми æй? – батухстæн æз.

– Нæхемæ… Æнгъæлмæ дæмæ кæсуй…

Нецибал загътон, мæхе рæвдзæ кæнунмæ фæдтæн. Гаджий ма рафарстон:

– Уотæ раги…

Е бахудтæй:

– Махмæ хор раги искæсуй.

Иуазæгуати рази  хуæдтолги рабадтан æма уайтæккæ  Расулетæмæ балæудтан. Е тургъи нæ размæ фæцæй.

– Æз ба, зæгъун, кæд имæ нæ абæргутæй  еске мæ разæй фæцæй… Гъæунгæмæ ракæсæ-ракæсæ кæнун… – мæ цонгбæл мин фæххуæстæй æма медæмæ бацудан.

Уати бадтæй тумбулдзæсгон, бæзæрхуг нæлгоймаг.

– Косолапов, – загъта лæг мæ къох мин райсгæй.

– Зонун дæ, – дзуапп ин равардтон æз. – Мæ киунугæ мин ку уагътайтæ, уæд исæмбалдан…

– Киунугутæ нæмæ берæ цæуй, адæм дæр. Бахатир кæнæ, фал сæ еугурей… –  батухстæй Расули иуазæг.

Раст адтæй. Аййевадон литератури рауагъдади хецау. Мæскуй киунугæуадзæн… Сæдæгай финсгутæ. Сæ еугурей куд бадардтайдæ æ зæрдæбæл.

Фæстæдæр куд базудтон, уотемæй Косолапов æ бийнойнаги хæццæ æртиккаг мæйæ цардæй Расулетæмæ. Куд мин радзурдта, уотемæй ин рауагъдадæ цæттæ кодта æ уадзимисти æртæ томи æма уонæбæл кустонцæ.

Цалинмæ Расули бийнойнаг Патимат æма æ иуазæг силгоймаг фингæ рæвдзитæ кодтонцæ, уæдмæ æз уатæй синхæгти тургъи ’рдæмæ ци къæразгæ адтæй, уой фарсмæ бацудтæн, кастæн, хæдзари дуккаг уæладзугæй тургъæмæ ци гъæдин асинттæ раурдуг æнцæ, уонæмæ. Тургъæ адтæй нарæг, æнæ еу бæласæ. Тургъæй асинтти ’хсæн ниллæг горен, тарбун къирæй цагъд. Расули къæрæзгити хуæдбунмæ.

Уæдмæ асинттæбæл фиццаг фæззиндтæнцæ кедæр цулухътæ, æфсæддон хæлаф, уæдта нæлгоймаги гурæ. Астæуæй уæлæмæ – игон. Æ галеу усхъæбæл – хесæрфæн. Асинттæ æ къæхти буни хъис-хъис кодтонцæ.

– Хайло! – мæ фурцийнæй имæ къæразгæ ниххуастон.

Расул мæ уæлгъос æрбалæудтæй. Къæразгæ имæ хуайуй е дæр. Хайло сагъдæй райзадæй, уæдта нæмæ горени сæрти æрбакастæй. Расул имæ дзоруй:

– Михаил Бабуевич, еблагъуæ!..

Минкъий фæстæдæр Хайло фæззиндтæй еци æлвæстæй. Инæлари дарæси. Силгоймæгтæн райарфæ кодта, иуазæги къох райста, уæдта Расулæн уотæ бакодта:

– Ду мин хатир бакæнæ, Максим дæр иуазæг æй, – æма мæ æ гъæбеси рæуæг фелваста.

Финги уæлгъос æрбадтан. Уæхæн дзамани куд фæууй, уотæ дзубанди байеудагъ æй. Еу уæлдай дзурд не ’схаудтæй Хайлой цъухæй. Еу æнаййев æвнæлд дæр нæ бакодта фингæмæ. Мийнаси фæсте тургъæмæ ку рацудан, уæд мин Косолапов аййевæй загъта:

– Дæ лимæн мæ зæрдæмæ фæццудæй. Æвæдзи, ездон бийнонти ’хсæн исгъомбæл æй.

– Гъо. Хумæтæги зæнхкосæги бийнонти ’хсæн.

– Æрдзæй, мади губунæй ке рахæссунцæ, уæхæн ездондзийнадæ, – цума мæнæн нæ, фал æхецæн дзурдта, уоййау ниллæг гъæлæсæй загъта Расули иуазæг.

Расул æма Хайло минкъий æндæдæр бæласи буни лæудтæнцæ. Расул цидæр дзурдта æма худтæнцæ.

– Расули исарази кодтон. Сумахмæ ба куд кæсуй, уæхæн хуарз мийнаси фæсте нæхе денгизи ку рауазал кæнианæ, уæд? – загъта Хайло.

Дзуапмæ дæр нæбал бангъæлмæ кастæй, хуæдтолгæ ’рбакæнон, зæгъгæ, тургъæй фендæдуар æй… Дууæ хуæдтолгемæй рандæ ан денгизи билæмæ. Махачкалайæй Дербенти ’хсæн дессаги рауæн æрбунат кодтан. Хъаспий денгиз æ уолæнтæй гъазта. Æ билгæрæнтти борбун æзменсæ хормæ тæмæнтæ калдта.

– Куд æнцæ дæ хабæрттæ? Дагестанæн сæ нæуæг æфсæддон комиссар сæ зæрдæмæ фæццудæй? – денгизæй ку рахизтан æма гъар æзменсæбæл нæхе ку æруагътан, уæд бафарстон Хайлой.

– Уомæн дин, æвæдзи, Расул бæлвурддæр дзуапп раттидæ, – ниууолæфтæй Хайло. – Æфсæддон гъуддаги æнцонæй неци ес… Балæдæрдзинан кæрæдзей…

– Æнæ Оляйæй æрхун кæндзæнæ…

– Куд нæ кæнон. Уæлдайдæр сувæллæнттæ. Гæнæн нæййес… Уогæ аци дууæ бони мин фатер ратдзæнæнцæ æма уæд…

– Хуæнхти нæма адтæ?

– Адтæн. Гуниби. Сауæнгæ ма Гурдзий арæнмæ дæр бахъæрттæн. Сулаки донæй дæр баниуазтон. Фæззилдтæн Шамили тохæн бунæттæбæл… Даргинаг гъæуи ма мин хъæма дæр балæвар кодтонцæ. Цæнхæ-кæрдзинæй нæ барæвдудтонцæ.

Хайло дзурдта æ хабæрттæ. Æдзинæг кастæй, денгизи уолæнти уорс финкæ æзменсæбæл куд тадæй, уомæ. Еуцæйбæрцæдæр нецибал исдзурдта, цидæр гъудити бацудæй… Æнæнгъæлæги нæбæл денгиз æ уолæнтæ æрбасæххæтт кодта. Æз мæ ходун нæбал бауорæдтон:

– Гъуди ма кæнис, Хърупси сæрмæ Дорæфтауæни рази ауæдзтæбæл ку бадтан æма нин уолæн нæ хуæруйнæгтæ ку раскъафта, уой?

– Куд нæ! – ниххудтæй Хайло. – Хуцау хуарз, æма ма нин Егор æ къæбæртæй цидæртæ февæридæ, æндæра судæй рамардайанæ.

Сæрди каникулти Дорæфтауæни Æрæдони дони билгæрæнтти Бесолти Егори разамундæй ауазæнтæ куд аразтан, Егор нин нæ бони кустæн æртигай сауæритæ куд фиста, етæ нæ зæрдæбæл æрлæудтæнцæ. Егор нин изæрæй не ’ртигай сауæритæ нæ къохти ку фæссадзидæ, уæд махæй лæгдæр ма кæми уидæ! Тъæбæрттæй нæхемæ балæууианæ.

Нæ гъудити Алагири балæудтан. Хърупси. Устур æрдози. Æримистан нæ кæсалгахæссæн къотæртæ… Æхсæвæ бæхтæ хезгæй ци арти фарсмæ бадтан, уони, уæдта не ’мгæрттæй тугъди ка бастъалдæй, уони – Басити Дзаххоти, Реуазти Елдзай, Хосати Гапполай… Нæуæгæй бабæй Габисти Захари. Æримистан тугъди хабæрттæ. Уонæн ба кæрон нæбал фæууй. Айдагъ еуей кой ракæнæ – æма фæкъкъæрт унцæ. Еу си инней æ фæдбæл раскъæфуй. Æрæдони донæн алли уалдзæг хумæтæги ауазæнтæй æ рохтæбæл ка хуæстæй, еци Бесолти Егори коймæ мин Хайло уæхæн хабар ракодта:

– Адтæй уалдзæг. 1945 анзи уалдзæг. Не ’фсæдтæ уæлахезгæнгæй æмпурстонцæ, сурдтонцæ фашистон сирди æ талингæ лæгæтмæ. Æз адтæн фестæг æфсæддон полкки командири хуæдæййевæг. Одери донмæ нæ берæ набал гъудæй, уотемæй бардзурд райстон: гъæуама финддæсæймаг апърели боницъæхти полкки батальонтæй еуей хæццæ байахæстайанæ Одери билгæрон, уæдта артиллерион нимпурсти фæсте дони иннæ фарсмæ бахизтайанæ, уоми æрфедар адтайанæ нæ иннæ æфсæддон хæйтти æрбацудмæ. Æхсæви тари æнæ уæлдай æстуфæй æрбунат кодтан, дони билти ци гъæди нарæг уадздзаг  адтæй, уоми. Фæдздзурдтон ротити командиртæмæ. Никкидæр ма син еума хатт балæдæрун кодтон нæ размæ æвæрд ихæс. Бабæрæг кодтон фиццаг роти æфсæддонти. Етæ гъæуама раздæр бампурстайуонцæ дони. Цæттæй сæ баййафтон. Сæ резинæ бæлæгътæ думстæй лæудтæнцæ.

Ниссабур æй бæстæ. Идард кæцæйдæр ма игъустæй еугай гæрæхтæ, автоматти къæр-къæр. Дони дæллаг фарсæй арвбæл фæд-фæди фæззиндтæнцæ æртæ сурх ракети. Еу си æрдæг сугъдæй нæ бакомкоммæ дони бæрæгастæу исæмбалдæй. «Æвæдзи нæ базудтонцæ», – загътон мæ меднимæр æма сахатмæ æркастæн. Цудæй æхсæви æртиккаг сахат. Еуцалдæр минутти ма æма, нæ разæй ци æсгаргути къуар рарвистон, уой хестæр лæф-лæфгæнгæ мæ уæлгъос æрбалæудтæй:

– Немуц донмарæнтæ ихалунцæ!..

– Бæрзондæй нæбæл ниллæгмæ дони зæйæ….

– Рагацау ацирдæмæ къанæуттæ ракъæрт кодтонцæ, – загъта лейтенант.

Еуцæйбæрцæдæр сагъдæй райзадан. Раст зæгъун гъæуй, немуц уотæ бакæндзæнæнцæ, уой æнгъæл нæ адтан. «Фæстæмæ нæбал!» – искарстон мæ меднимæр æма мæ цæститæбæл рауадæй, дони зæйæ æмбохгæ куд ратондзæнæй, е.

Штабмæ рацийæй хабар фегъосун кодтон. Фæдздзурдтон ротити командиртæмæ. Бардзурд равардтон:

– Æсгаргутæ куд фегъосун кодтонцæ, уотемæй немуц донмарæнтæ ихалунцæ. Дони зæйæ нæбæл ку рауадзонцæ, уомæй тæссаг æй… Æвæстеуатæй уæ дзармадзантæ, хуæдтолгитæ бæлæстæмæ федар бабæттетæ. Уæхуæдтæ ба æд тохæнгæрзтæ – бæлæстæмæ. Уоми уæхецæн бунæттæ æрцæттæ кæнетæ. Уæ гъос даретæ мæ командæмæ. Цъæх ракетæ.

Адæм талинги куд æзмалдæнцæ, дзармадзантæ бæлæстæмæ куд бастонцæ, уомæ кастæн. Уæдмæ мæ гъостæбæл æрцудæй дони хæл-хæл. Хæстæгæй-хæстæгдæр кодта. Цума æцæг зæйæ рацудæй, уоййау зæнхæ æзмалдæй.  Хуæдтолгитæ хъан кодта, дзармадзантæ. Дони уæззау цæфтæй диз-диз кодтонцæ нæ буни бæлæстæ. Мæ меднимæри мæстæй фунхтæн нæ артиллеримæ, æрæгæмæ ке æхстонцæ, уой туххæй.  Æма мин цума мæ уайдзæфтæ фегъустонцæ, уоййау æмнæрд никкодтонцæ дзармадзантæ, нæмгутæ æскъотгæнгæ нæ сæрти тахтæнцæ æма дони дæллаг фарс бæстæ сæ сæрбæл исистонцæ. Дон уотæ карзæй нæбал æмбухта. «Æвæдзи, нæ сапертæ æрбахъæрттæнцæ», – рагъуди кодтон æз. Кæсун, æма немуци бæлæгътæ хъæбузати хузæн махæрдæмæ ’рбалæгæрдунцæ. Ракетæ хæрдмæ исуагътон. Автоматтæ искъæр-къæр кодтонцæ. Немуц искатай æнцæ. Кæцирдæмæ цæуонцæ, уой нæбал зонунцæ. Фæстагмæ фæстæмæ ледзунмæ фæцæнцæ… Мах бацудмæ нæ артиллери æ куст бакодта. Сугъдæнцæ немуци федæрттæ, пеллон арт уагътонцæ…

Хайло раистадæй. Ниууолæфтæй:

– Фæстæдæр, бон ку æрбацъæх æй, не ’фсæдтæ немуци сæ разæй ку истумбул кодтонцæ, уæд ма бæлæстæмæ фæстæмæ еу каст фæккодтон. Раздæри хузæн фæрсæй-фæрстæмæ лæудтæнцæ, сæ цæнгтæ кæрæдземæ ивазтонцæ. Цума кæрæдзей нихъхъури кæнунмæ гъавтонцæ, уотæ мæмæ фæккастæй: нуртæккæ сæ бунатæй фезмæлдзæнæнцæ, æрбалæгæрддзæнæнцæ етæ дæр дони сæрти…

Хайло исистадæй, æ уæраги сæрти уæнгæ денгизи бацудæй:

– Мæнæ мæбæл аци «игакæ» дæр уæдæй фæстæмæ байзадæй. Мини æрхъез адтæй æви топпи нæмуг – магъа, – æ цубур хæлафи кæрæнтти хуæдфарсмæ ци тарбун сурх нос зиндтæй, уомæ байамудта инæлар.

– Сталингради бунмæ ку фембалдан, уæд мин дæ полкки туруса дæ уæле тухт ке адтæй, уой куд не ’сгъæр кодтай!

Хайло æ медбилти бахудтæй:

– Æма ма нæ уомæ евдалдæй. Нæбал æй гъуди кæнис, нæ алливарс бæстæ куд сугъдæй, уой? Нæ сæр кæми фæтътъунстайанæ, е дæр нин ку нæбал адтæй.

– Гъо, уомæй раст зæгъис. Уæд ма ма уой æнгъæл адтан, æма дæс æма инсæй анзей фæсте денгизи билæбæл баддзинан.

– Раст зæгъун гъæуй, бустæги æнамонд нæ разиндтан, – загъта Хайло æма æ хабæрттæ идарддæр кодта. – Гъо, æма дин уой ку дзурдтон. Немуц, æвæдзи, сæ кеми ’рцудæнцæ æма нæбæл аллирдигæй никкалдæнцæ. Уæдмæ, сæумæ ’рдæмæ нæхеуæнттæ нимпурстонцæ. Æверхъау тох… Нæ тугъдон æмбæлттæй си беретæ фæммард æнцæ… Одери билгæрон æнсувæрон цирти сæ байвардтан…

Инæлар æ дзубанди фæцæй, арф ниууолæфтæй. Денгизи уолæнтæмæ æдзинæг кæсгæ байзадæй. Неци имæ исдзурдтон. Еу гъуддаг мæ деси æфтудта: æхе туххæй си  æстауæн дзурд дæр не ’схаудтæй. Айдагъдæр – æфсæддонтæ, æ тугъдон æмбæлттæ…

Хор нæ тæккæ сæрмæ ниллæудтæй, æнæвгъауæй сугъта. Расул æма æ иуазгутæ минкъий раздæр рандæнцæ.

– Дæ кустæй дæ бакъулумпитæ кодтон. Ме ’фсæрмийæй бадис, – хатир корæгау загътон æз.

Хайло бахудтæй:

– Аци бон сабат æй, æма ди е, æвæдзи, феронх æй?..

– Феронх æй, – исарази дæн æз.

Уодзæнæй ма.