Къарæ ист æй социалон хизæгтæй.

Аци бæнтти нæ бæсти, зæгъун æнгъезуй, еугур регионти цæргутæн дæр хъæбæр сагъæссаг иссæй транспортон артаги нæхъæртондзийнадæ. Еугур адæмæн дæр – хуæдтолгæ кæмæ ес, айдагъ уонæн нæ, фал кæмæ нæййес, сауæнгæ уонæн дæр – уомæн æма аци уавæр еугурей цардиуаги хабæрттæ къуммæ кæнуй.

Куд æнæгъæнæ Уæрæсей, уотæ еци фудвадуат фæббæрæг æй Цæгат Иристони дæр. Уой фæдбæл бæлвурд дзубанди цудæй æрæги нæ республики Сæргълæууæг Сергей Меняйлой разамундæй хецауадон æмбурди. Уæлдай фулдæр æргом æздæхт æрцудæй тухст уавæрæй фæппайда кæнгæй, артаг æвгæнæн косæндæнтти еуæй-еу хецæуттæ æнæрæуагæй æргътæ ке фæббæрзонддæр кодтонцæ, еци æведауцæ миуæмæ.

Æмбурди радзубанди кæнгæй, Сергей Меняйло  фегъосун кодта, æрæги ке бабæрæг кодта артаг æвгæнæнтæ «Газпром», «Лукойл» æма «Роснефть». Æма си куд фæууидта, уотемæй уонæми артаги æргътæ уæлæмæ нæ исистонцæ. Фал нæ республики иннæ уæхæн объектти ба, сæрмагонд бæрæггæнæн анализи фæрци куд рабæрæг æй, уотемæй артаги аргъ исбæрзонд кодтонцæ. Уой фæдбæл региони разамонæг уотæ загъта:

– Цæгат Иристони фондз æма инсæй артаг æвгæнæнемæ ес артаги еугур хузтæ дæр. Дæс æма инсæй уæхæн объекти рæстæгмæ æхгæд æрцудæнцæ, дууинсæйеми ба ес айдагъдæр артаги дууæ хузи. Уæхæн уавæр исæвзурдæй Хъирим æма Севастополи. Уони бафæнзтонцæ махмæ дæр, æма еуæй-еу хецæуттæн рæуонæ фæцæй сæ артаги аргъ уæлæмæ исесун. Нæ уодзæнæй уомæн гæнæн. Æнæнгъæлæги уавæртæй ка пайда кæнуй, æхердæмæ тæлæт кæнун хевастæй ка рафæндæ кодта, уомæн еци барæ лæвæрд нæ уодзæнæй. Нæййес нециуавæр рæуонæ нæ бæсти, цæмæй артаги аргъ исесонцæ. Еугур уæхæн цæлхдортæ еугурæй дæр рæстæгмæ гъуддæгутæ ‘нцæ, æма, аци уавæрæн балæдæрæн дæр ес. Еудадзуг тæссаг информацитæ игъусуй, æма æфсæнвæндæгтæбæл вагæнттæ бафæстеуат унцæ. Фал аци гъуддæгутæ еугурæй дæр рæстæгмæ цæлхдортæ ‘нцæ, æма лухгонд æрцæудзæнæнцæ.

Уавæр фæххуæздæр кæнуни гъуддаг кæмæй аразгæ ‘й, еци къабæзти разамонгутæн республики Сæргълæууæг бафæдзахста бæлвурд мадзæлттæ æвæстеуатæй банхæст кæнун. Нæ республики артаг æма цæрæнуатон-коммуналон хæдзаради министрæн байхæс кодта артаг æвгæнæнти хецæутти æрбамбурд кæнун æма си карз дзуапп байагорун, цæй фудæй уæлæмæ исистонцæ æргътæ, уомæй, æма син бæлвурд балæдæрун кæнун, Цæгат Иристони артаги аргъ исесунæн син барæ лæвæрд ке нæ уодзæнæй, уой.

Аци фарстатæмæ бундоронæй каст æрцудæй, Сергей Меняйлой разамундæй Цæгат Иристони промышленнон продукци æнæзакъонæй зелдохи нихмæ архайæг къамисæн æрæги ци æмбурд адтæй, уоми дæр. Бæлвурддæрæй ба си дзубанди цудæй, артаг æма исæрдæн æрмæг æнæзакъонæй аразуни, ласуни æма сæ уæйæ кæнуни нихмæ ци мадзæлттæ нисангонд æрцудæй, етæ куд æнхæстгонд цæунцæ, уобæл. Цæгат Иристони медгъуддæгути министради экономикон æдасдзийнадæ æма коррупций нихмæ архайæг управлений хецау Дзантиати Юрий куд фегъосун кодта, уотемæй нæ республики артаг æвгæнæн станцити тæссаг продукци æма товартæ дарун, ласун æма уæйæ кæнуни цаутæ раргом кæнуни куст æнæрлæугæй цæуй. Аци анзи фондз мæйемæ медгъуддæгути оргæнти косгутæ исбæлвурд кодтонцæ артаг уæйæ кæнуни хæццæ баст еу экономикон фудракæндæ, фараст уголовон гъуддаги арæзт æрцудæй, нефть æма гази хæтæлтæмæ æхе хевæндæй ка бафтудта, уонæбæл.

Нæ республики Сæргълæууæг Сергей Меняйло æрæги бабæрæг кодта «Роснефть», «Газпром», «Лукойл»-и артагæвгæнæн кустуæттæ æма æ загъдмæ гæсгæ си æргътæ нæ фæббæрзонддæр кодтонцæ. Мадта уæд иннæ рауæнти ба уотæ цæмæннæ ‘й? Ци син нæ фагæ кæнуй? Æвæдзи, цæсгондзийнадæ æма æфсармæ… Къарæ ист æй социалон хизæгтæй.

Æмбурди куд загътонцæ, уотемæй республики ес, нефти продукттæ уадзун æ бон кæмæн æй, уæхæн кустуæттæ. Аци æргъудидзийнадæмæ гæсгæ уин уæ зæрдæбæл æрлæуун кæндзинан еу рагон-æригон хабар.

Беретæ ма ни гъуди кæндзæнæнцæ, æ рæстæги цæйбæрцæбæл берæ зæрдæвæрæн дзубандитæ цудæй, «Иристони нефть», зæгъгæ, проекти фæдбæл. Æма? Æ кой ма байзадæй, æндæр неци… Ка ‘й зонуй, бензин уадзуни  фадуæттæ нæмæ ес, зæгъгæ, ка дзоруй, уони загъдбæл баууæндун æнгъезуй, фал уæддæр, «кутемæй, нæ экологий уавæрбæл ба куд фæббæрæг уодзæнæй?», зæгъгæ, фарстатæбæл ба ци дзуапп ратдзæнæнцæ…

Гъуддаг цийфæнди раст æма пайдахæссæг разиндзæнæй, уæддæр, куд нæмæ фæууй, уотæ цалинмæ ракæнæ-бакæнæгонд цæуа, уæдмæ æнгъæлмæ кæсæн? Уотемæй ба нæ абони, æнæмæнгæ æрбунати кæнун гъæуй уавæр? Уой фæдбæл адтæй æ дзубанди Сергей Меняйлойæн дæр гъуддæгутæ рæстмæ аразунæй  комкоммæ ихæсгин ка ‘й, уонæн байхæс кодта, цæмæй кæрæй-кæронмæ цæстдард цæуа, нефтепродукттæ уæйæгæнгутæ сæ кæми æма кæмæн уæйæ кæнунцæ, уой, цæмæй артаг æма исæрдæн æрмæг æнæзакъонæй уæйæгонд ма цæуа.

Цæстдард цæуй Цæгат Иристони таможни ‘рдигæй, республики фæзуатмæ ци артаг æма исæрдæн æрмæг ласт цæуй, уомæ дæр. Еци мадзæлтти фæрци аци анз къохи бафтудæй уæхæн цаути нимæдзæ, 2025 анзи хæццæ рабаргæй фондз хатти фæмминкъийдæр кæнун. Уой туххæй фегъосун кодта региони таможни хецау Цегойти Георги.

Æмбурди архайгутæ ма æркастæнцæ интернет-фæзуæтти, уони хæццæ маркетплейсти æнæзакъонæй товартæ уæйæ кæнуни цаутæ ма ‘руадзуни фарстатæмæ.

– Абони къамиси ци фарстатæмæ æркастан, етæ хъæбæр ахсгиаг æнцæ, уомæн æма æнгом баст æнцæ нæ республики экономикæ æма æ цæргути фæрнугади хæццæ, — загъта Сергей Меняйло. – Хецауади еугур къæпхæнти оргæнтæ гъæуама алцидæр исаразонцæ базаради, артаг æма энергетики комплекс æма иннæ къабæзти сосæггай уæйæ кæнуни цаутæ ма ‘руадзуни туххæй. Мæнмæ гъосункæнуйнаг аллибон дæр фæууй артаг куд хъæртуй æма харзгонд цæуй, уой туххæй. Уавæрмæ еудадзуг лæмбунæг кæсæн. Нæ еугурей ихæс дæр æй артаги продукций æнæзакъон зелдох ма ‘руадзун.

*  *  *

… Аци æмбурди унаффитæ гъæуама фæййагъаз уонцæ, цæмæй адæми тухсти æфтауæг уавæр еуварсгонд æрцæуа æма æхсæнади медæгæ æнæбундор æзгулитæ ма цæуа. Фал уой хæццæ ба ма уотæ бафæрсун гъæуй: кæдмæ ни гириз кæндзæнæнцæ, адæмæн æнæмæнгæ гъæугæ къабæзти лæггади гъуддæгутæ ци еугай æдзæсгæнтти къохти ‘нцæ, етæ? Ке си куд бафæндæуй, уотæ цидæр нæхъæртондзийнæдтæ барæй райаразунцæ, цæмæй син рæуонæ фæууа æргътæ фæббæрзонддæр кæнунæн, æнæуой дæр сæ фулдæрæй-фулдæр æфтуйæгтæ ма никки фæффулдæр кæнунæн. Гъуддаг ку раргом уй, хæлхъойаг ку исуй, уæд, æвæдзи, гъæуама сæ кеми æрцæуонцæ. Фал кæми – æргътæ бæрзондгонд ку æрцæунцæ, уæд уотемæй байзайунцæ. Дзуапдæттæг ба – неке!.. Æма мæнæ нур дæр уотæ нæй? Нефтæй уоййасæбæл алæмæти гъæздуг бæсти артаг адæмæн ма фагæ кæнæд æма гъезæмарæ кæнæнтæ. Нефтамалгæнæн, уомæй артаг цæттæ кæнуни æма сæ уæйæ кæнуни къабæзтæ ци еугай адæймæгути къохти ‘нцæ, етæ ба гъуздугæй-гъæздугдæр кæнунцæ. Гæрр, хецауадзийнади бæрзонди бадгутæ, кенæ гъуддæгутæмæ цæстдаргутæ уони нæ уинунцæ, нæ сæ зонунцæ?.. Æви…  Бæргæ лæдæрæн уой, æма мах республикæ нæй еци фарстатæ мах райаразунгъон, нæ нæмæ ес уæхæн равналæнтæ. Фал уæддæр адæймагæн æ тухсти уомæй  æнцондæр нæй…

Зунд некæмæн амонæн, уæдта унаффитæ кæнуни ихæс дæр нæхемæ нæ есæн, фал гъæуама лæдæрд ба уа еу гъуддаг: адæмæн дæр æма паддзахадæн дæр фудракæнæг азапгонд ку нæ цæуа, уæд фæстеугутæ хъæбæр нæгъæугæ хузи ку рауайуонцæ, уомæй тæссаг æй…

Æрмæг бацæттæ кодта ГÆТИЙТИ Светланæ