ТУСКЪАТИ Таймораз, Цæгат Иристони Парламенти Сæрдар:

– Социалон-экономикон райрæзти еунæг рæстмæ æййивддзийнадæ дæр уотид хевæндонæй нæ фæззиннуй. Алцæй рахуæцæн дæр æй хецаудзийнади къабæзти æма адæми кæрæдзей лæдæрундзийнадæ æма æнгон æмгустадæ. Уомæ гæсгæ ба ахсгиаг æй бунæттон цæргути хæццæ ахиддæр æмбæлун, сæ хæццæ æргомæй дзубанди кæнун,  сæ сагъæстæ син бæлвурдæй зонун. Адæм ци æма куд гъуди кæнунцæ, е æй республики размæцуди сæйраг рахуæцæн.

Нæ республики Парламенти Совети кезуй æмбурд бабæй æрæги арæзт æрцудæй Дигори райони. Разамунд ин лæвардта Парламенти Сæрдар Тускъати Таймораз. Æма æ радзубандий райдайæн адтæй Цæгат Иристони социалон-экономикон нуриккон уавæри фæдбæл. Æ загъдмæ гæсгæ, зæрдæмæдзæугæ æййивддзийнæдтæ бæрæг æнцæ промышленности, гъæууон хæдзаради, нæ цардарæзти иннæ къабæзти, дæс æма цуппаринсæй процентемæй фæффулдæр æй аллихузон продукций рауагъди гурахст, къулумпитæ нæййес инвестицион архайдæн дæр.

ТУСКЪАТИ Таймораз æма ЦАГЪАТИ Сослан.

Парламенти Совети аци æмбурди дзубанди цудæй Дигори райони нури социалон-экономикон уавæрбæл, национ проекттæ си куд æнхæстгонд цæунцæ, уæдта аци анзи нисангонд райаразуйнаг гъуддæгутæбæл. Уой фæдбæл адтæй æ радзубанди райони сæргълæууæг Цагъати Сосланæн.

Зундгонд куд æй, уотемæй Парламенти Советæн е ’мбурдтæй кæцидæртæ фарæ дæр арæзт æрцудæнцæ аци райони, æма уæди уавæртæмæ гæсгæ нисангонд æрцудæнцæ æнæмæнгæ исаразуйнаг гъуддæгутæ. Æма етæ дæр, уæдта æнæуой комкоммæ фарстатæ куд æнхæстгонд æрцудæнцæ, уобæл дзоргæй, Цагъай-фурт æ радзубандий æрхаста бæлвурд дæнцитæ. Куд загъта, уотемæй райони бюджет евгъуд анзи хузæнон архайди фæрци барæуадзгонд ке рауадæй, уомæ гæсгæ æнхæстгонд æрцудæнцæ адæми размæ еугур социалон ихæстæ дæр. Хе æфтуйæгтæ сæмæ евгъуд анз рауадæнцæ 224 миллионемæй фулдæр, кенæ ба 103 проценти. Уой размæ анзи хæццæ рабаргæй, хъалонти æма æнæхъалонти æфтуйæгтæ фæффулдæр æнцæ 50 миллиони æма 718 мин сомей бæрцæ. Евгъуд анзи бæрæггæнæнтæмæ гæсгæ, мизд федунæй, уæдта коммуналон лæггæдтæн феддонтæй æма аллихузон программитæ æнхæст кæнунæн хæрзтæй дæр район ихæстæ нæ даруй.

Райони сæргълæууæг ма лæмбунæг æрдзубанди кодта, ци национ проекттæ æма паддзахадон программитæ æнхæсткæнуйнаг æнцæ, уонæбæл кусти, уæдта социалон-экономикон алли къабæзти уавæр куд æй, евгъуд анз циуавæр бæрæггæнæнти хæццæ рахецæн кодтонцæ, уобæл.

Аци анзи нисантæбæл дзоргæй, Цагъати Сослан куд загъта, уотемæй сæмæ ес, æнæ республики агъазæй исæнхæстгæнæн кæмæн нæййес, уæхæн фарстатæ дæр. Зæгъæн, сахар Дигорай æнæгъæнæйдæр æййевуйнаг æнцæ кæдзосгæнæнтæ, Хъарман-Синдзигъæуи нæуæгæй аразуйнаг æнцæ, 2016 анзи донивулдтити фудæй ка фехалдæй, Уорсдони еци ауæзæнтæ, Мостиздæхи аразун гъæуй Культури хæдзарæ æма æндæртæ.

Райони социалон-экономикон уавæри туххæй, уæдта æ фæххуæздæр кæнунæн сæмæ ци гæнæнтæ ес, уой фæдбæл адтæй æ дзубанди Парламенти промышленности, транспорти, бастдзийнадæ æма амалгъонади комитети сæрдар Кисити Муратæн. Е дæр исарази æй, Дигорай кæдзосгæнæнтæ æййевун ке гъæуй, уобæл, уæдта ма уой дæр баханхæ кодта, æма уони æгудзæгдзийнадæ экологон тасдзийнадæ ке хæссуй Ирæфи цæугæдонæн. Æ дзубанди ма адтæй райони нæдти уавæрбæл. Куд загъта, уотемæй регионалон нисанеуæги хуæдтолгити, нæдти 84 километремæй нормативон домæнтæн дзуапп дæттунцæ айдагъдæр 48 километри. Бунæттон нисанеуæги нæдти 274 километремæй ба – айдагъдæр 64.

Парламенти науки, ахуради, культурæ æма информацион политики комитети сæрдар Еленæ Князевай дзубанди ба адтæй, социалон царди нисантæ райони куд æнхæстгонд цæунцæ, уой фæдбæл. Æма е ’ргом фулдæр раздахта, уæлдай цæстдард ка домуй, еци гъуддæгутæмæ, тæккæ фиццаг, демографион уавæрмæ. Депутати загъдмæ гæсгæ, уавæр фæххуæздæр уодзæнæй, æма экономикон, социалон æма медицинон къабæзти фарстатæ æмхузон ахедгæ хузи лухгонд ку цæуонцæ. Уомæй уæлдай, дзубанди рацудæй, программæ «Гъæууон дохтир»-и æнхæст кæнуни фæдбæл, ци бакæнун гъæуй, фæсевæд устур сахартæмæ ма ледзонцæ, фал син сæ райгурæн райони аккаг кусти бунæттæ цæмæй уа.

Совети иуонгтæ ма байгъустонцæ, Дигори район фарæ бабæрæг кæнуни фæсте Парламент ци унаффитæ рахаста, уони исæнхæст кæнуни фæдбæл Черчести Аслани радзубандимæ. Уомæй уæлдай æркастæнцæ республики социалон-экономикон æма æхсæнадон-политикон царди хæццæ баст закъонти проекттæмæ.

Совети æмбурди фæсте Парламенти Сæрдар фембалдæй райони фæсевæди минæвæртти хæццæ. Архайдтонцæ ма си Парламенти национ политикæ æма фæсевæди гъуддæгути фæдбæл комитети сæрдар Джиоти Геуæрги, депутаттæ Бердиати Кермен æма Бузарти Артур, уæдта райони разамунд. Фæсевæди раздзогтæ – сæ хæццæ адтæнцæ æригон ахургæнгутæ, гъомбæлгæнгутæ, хузæгæнгутæ, амалгъонтæ, федæни тæлмацгæнгутæ, журналисттæ æма юристтæ, фæсевæдон парламенти иуонгтæ.

Дур-Дури 2-аг скъолай агрокъласи ахурдзаутæ.

Фембæлд рауадæй зæрдхæлар æма æууæнкгун. Фæсевæд Тускъати Тайморазмæ лæвардтонцæ берæ аллихузон æргомзæрдæ фарстатæ, цæмæдесаг син адтæй уомæн æхецæн  адæймаги менеугутæй æ цæсти бæрзонддæр æвæрд кæцитæ ’нцæ, циуавæр гъæуама уа хецаудзийнадæ, цæмæй ибæл адæм фулдæр æууæндонцæ. Сæ аци æма берæ æндæр фарстатæн Парламенти сæрдар лæвардта лæмбунæг æма арф гъуди æвæрд кæми адтæй, уæхæн дзуæппитæ.

Еци бон ма Парламенти Сæрдар бабæрæг кодта Дур-Дури 2-аг астæуккаг скъола. Аци ахургæнæндонæ бундорон райарæзти фæсте æ гъомбæлкæнуйнæгтæн æ дуæрттæ нæуæгæй урух байгон кодта ахури нæуæг анзи райдайæни. Скъолай директори ихæстæ æнхæстгæнæг Бичегкути Фатимæ иуазгути базонгæ кодта сæ  ахурадон куст æма уой ахедгæдæр кæнуни фæдбæл сæмæ ци нуриккон гæнæнтæ ес, уонæй куд пайда кæнунцæ, уæдта сæ ахурдзаути æнтæстити хæццæ.

Дур-Дури сæрмагонд (коррекцион) скъолай уроки рæстæг.

Уой фæсте ма Тускъати Таймораз бабæрæг кодта Дур-Дури сæрмагонд (коррекцион) скъола-интернат «Надежда» дæр. Æма уоми ци арфиаг куст æнхæстгонд цæуй, уой бæлвурдæй фæууингæй, зæрдиагæй райарфæ кодта, ка си косуй, уонæн сæ еугуремæн дæр сæ уодуæлдай æма зæрдиаг фæллойни туххæй.

Тускъати Таймораз æма е ’мбæлццæнттæ æнæ бабæрæг кæнгæ нæ фæцæнцæ Дур-Дури зæрдæбæлдаруйнаг рауæн дæр – нæ номдзуд хузæгæнæг Туйгъанти Махарбег кæми райгурдæй æма æ царди фиццаг æнзтæ кæми рарвиста, еци Хæдзарæ-музей. Цæуй ибæл дæс æма авдинсæй анземæй фулдæр. Исаразта ’й хузæгæнæги фидæ, Иристони фиццаг ахургонд-агроном Туйгъанти Сафар. Музейи сæргълæууæг Цалити Батраз иуазгутæн исаразта экскурси, фæууинун кодта зундгонд хузæгæнæги царди хæццæ баст, аргъ кæмæн нæййес, уæхæн экспонаттæ. Туйгъанти Махарбеги Хæдзарæ-музей æй  нæ адæми историй алæмæтдзийнадæ æвдесæнтæй еу, æ хъазар æма ахсгиаг хай. Нуртæккæ ’й, хузæгæнæги номхæссæг Дзæуæгигъæуи  аййевæдти Музейи хайадæ. Уой хæццæ ба ма уой зæгъун гъæуй, æма нæ национ культури аци артдзæсти абони уавæртæ æркæсуйнаг æнцæ, гъæуй æй арæхстгай барæвдзитæ кæнун. Уой кой искодта Цалити Батраз дæр, æма нæ зæрдæ дарæн, фегъосæг æй ке фæууодзæнæй, уобæл.

*  *  *

Нæ рагфидтæлтæй байзадæй ауæхæн загъд: «Цæнди дор дæр ма æнгъæлмæ ку фæккæсуй æ фенкъусун кæнунмæ…» Имисгæ ба ’й æркодтан, Парламенти Советæн Дигори райони ци æмбурд арæзт æрцудæй, уомæн Тускъати Таймораз ци хатдзæг искодта, уой æмзæлон ке æй, уомæ гæсгæ. Æ загъд ба адтæй: «Еугæр, нæ республикæн дæр æма нæ адæмæн ахсгиаг ка ’й, еци гъуддæгути бацудан, уæд ихæсгин ан сæ æнæмæнгæ æнхæст кæнунбæл æновудæй архайунæй!..»

ХЕКЪИЛАТИ Маринæ