Рагæй-æрæгæмæ дæр нæ адæмæн æ цитгийнагдæр æгъдæуттæй еу адтæй иуазæгуарзондзийнадæ. Уой фæдбæл нин нæ рагфидтæлтæй берæ зæрдагайæн зæгъдтитæ дæр байзадæй. Уонæй кæцидæр испайда кæнуйнаг ан, куд нæ абони дзубандий дæлсæргæндтæ, уотæ. Мадта нæ финсгутæй берети уадзимисти дæр уой фæдбæл цæуй кой…

ИУАЗÆГИ АХИД ÆЙ ФУСУНИ БÆЛДÆ

Цæгат Иристон цийфæнди рæстæгути дæр иуазæгæй цох некæд адтæй. Уæлдайдæр ба советон доги – айдагъ нæхе бæсти нæ, фал дуйней алли рауæнтæй дæр нæмæ еци цæуæги цудæнцæ бæлццæнттæ – ка куд турист, ка ба æ ардигон зонгити агурдæй. Нуртæккæ рæстæгутæ уæхæн æнцæ, æма цæйдæрти фудæй нæмæ фæсарæнтæй кæд уоййасæбæл берæ цæуæг дзиллæ нæбал ес, уæддæр иуазæг цох ба нæ ан – фулдæр нæмæ цæун байдæдтонцæ нæ бæсти аллирдигитæй, фæууй нæмæ еуцæйбæрцæдæр фæсарæнтæй дæр. Цидæр æй, уæддæр гъæуама цæттæ уæн уони хузæнонæй исиуазæг кæнунмæ. Еци гъуддаг цæйбæрцæбæл ахсгиаг æй, æма имæ цæйбæрцæбæл устур æргом æздæхт цæуй, е бæлвурдæй æргомгонд æрцудæй æрæги парламентон байгъустити рæстæг. Мадзалæн разамунд лæвардта нæ республики Парламенти Сæрдар Тускъати Таймораз.

АХСГИАГ ГЪУДИ

Тускъати Таймораз, Цæгат Иристони Парламенти Сæрдар:

– Хецауади куст ахедгæ уæд фæууй, æма айдагъ æнтæститæбæл нæ, фал лухкæнуйнаг фарстатæбæл дзорунмæ æма сæ хузæнонæй æнхæст кæнунмæ цæттæ ку фæууй, уæд. Цæбæл бакосæн, е нин ес. Размæцудæн агъаз ка уодзæнæй, еци проекттæ райдайæн лæмбунæгдæр æвзарун æма сæ царди уадзун. Ци субсидитæ дæттуй паддзахадæ, уони нисан æй æнæййевгæ – экономики ирæзт, кусти нæуæг бунæттæ æма нæ республикæ архайунгъонæй æвдесун, куд гъæздуг культурон бунти центр, уотæ.

Байгъустити рæстæг куд амунд æрцудæй, уотемæй евгъуд анзи туризми къабази ирæзтæн нæ республикæн радех кодтонцæ æвддæс æма инсæй миллион соми. Еци фæрæзнити фæрци арæзт ци ’рцудæй, уони нимæдзи: Дзæуæгигъæуи  Сабурдзийнади проспект исаййев кодтонцæ рæсугъд цирæгътæй, исцалцæг кодтонцæ арт-объект «Дзæуæгигъæуи картæ».

Парламентон байгъустити рæстæг дзубанди цудæй модулон арæзтæдтæн гранттæ райсунбæл. Евгъуд анзи курдиæттæ балæвардтонцæ фондз инвестори. Етæ объекттæ исаразтонцæ Мамисон æма Цъæййи кæмтти, уæдта Ирæфи райони. Уони фæрци фусунуæтти фондбæл бафтудæй 266 бунати. Евгъуд анзи райдайæнæй Цæгат Иристони косуй туристон хъалон æма уой фæрци республики бюджетмæ æфтуйæггæгтæ бацудæй æхсæрдæс миллион сомей бæрцæ. Нимæдзтæй ку дзорæн, уæд дууæ анземæ миллион æма æрдæги бæрцæ туристтæ бабæрæг кодтонцæ Цæгат Иристон.

Цæгат Иристони экономикон ирæзти министри хуæдæййевæг Хлойти Тамерлан куд фегъосун кодта, уотемæй хæстæгдæр æнзти, сæ аргъ еу миллиард сомемæй фулдæр кæмæн æй, уæхæн фараст агъазиау инвестицион проектебæл куст ке цæудзæнæй. Цæстдард ес, цæмæй паддзахадон æхцатæ комкоммæ бæлвурд нисанти фæдбæл харзгонд цæуонцæ.

Туристон къабази райрæзтæн хъоргæнæг фарстати фæдбæл дзоргæй, Хлойи-фурт, зæгъæн, баханхæ кодта уой дæр, æма бæлццæнттæй сауæнгæ дзиллондæр маршрутбæл нæ фагæ кæнуй инфраструктурæ, уæдта иуазгутæн хузæнон лæггадæ ка кæна, уæхæн специалисттæ. Æма  æ загъдмæ гæсгæ, еугур еци гъуддæгутæ исаразунæн гъæуй сæрмагонд республикон программæ.

Туризми ирæзти сæ фæлтæрддзийнадæ æма сæ исонибони нисанти фæдбæл адтæй Дзæуæгигъæуи администраций сæргълæууæг Милдзихти Вячеслави радзубанди:

– Дууæ анземæ нæ сахар туристтæ исиуазæг кодта миллионæй фулдæр, æма Кавкази культурон центри ном хæссуй сæрустурæй. Сахари зæрдæмæдзæугæдзийнадæбæл косгæй нæмæ фæззиндтæй тематикон трамвайтæ, Нарти кадæнгити хæццæ баст арт-объекттæ, игъæлдзæг æма цæмæдесаг фестивальтæ.

Сахари историон центри фæлгонцадæмæ уæлдай æргом æздæхт цæудзæнæй, уомæн радех кодтонцæ 110 миллион сомей бæрцæ, 37 миллион соми ба бахарз кæндзинан цалцæггæнæн куститæ æма ’й аййев цирæгътæй исрæсугъд кæнунæн. Милдзихи-фурт ма куд загъта, уотемæй туристон хъалони ахедундзийнадæ бæлвурдæй фæббæрæг æй – евгъуд анзи бюджетмæ бацудæй 12,2 миллион соми. Аци анз ба гъæуама 20 миллион сомемæй минкъийдæр ма уа. Æнæмæнгæ, етæ хуæрзæрдæмæ фæззиндзæнæнцæ сахари фæлгонцадæбæл.

Мадзали рæстæг радзубандити ахид райгъусидæ уæхæн загъд, гъома, нæ иуазгути уæлдай деси æфтаунцæ нæ хуæнхбæсти æрдзон рæсугъддзийнадæ, нæ адæми иуазæгуарзондзийнадæ. Æма уомæй ба уотид сæрустур ма уæн, фал архайæн цæмæй уæхæн цæмæдесдзийнадæ агъазиаудæр кæнунæн уа никки ахедгæдæр равгитæ.  Уой фæдбæл адтæй æ радзубанди Ирæфи райони сæргълæууæг Хамихъоти Робертæн. Куд загъта, уотемæй Дигоргом æхемæ туристти æлвасуй, æмбал кæмæн нæййес, уæхæн альпинистон æма экологон маршруттæй, историон циртдзæвæнтæй.

– Райони экономикæн æ размæгæнæг фæрæзнитæн сæ агъазиаудæртæй еу æй туризм. Уой зæрдæбæл даргæй, косунцæ, ци  æхсæз турбази æма альпинистон лагери нæмæ ес, етæ. Ес си 384 бунати.  Не ’ргом æздахæн агротуризми райрæзтмæ дæр, уой фæдбæл сæ проекттæ æнхæст кæнунæн нæмæ фондз фермерон хæдзаради райстонцæ сæрмагонд гранттæ, фæйнæ дæс миллион соми. Сæ нисан æй нæ республики иуазгути гъæууон цардиуаги хæццæ зонгæ кæнун, нæ хуæрзадæ хуæруйнæгтæй сæ хинцун. Зæгъун гъæуй уой дæр, æма аци нæуæгдзийнади фæрци нæмæ кусти нæуæг бунæттæ дæр фулдæр  фæззиндзæнæй. Туристон къабазæ цæмæй æнтæстгинæй ирæза, уомæн æнæмæнгæ гъæуй паддзахадон агъаз, гъæуй раздахун инвесторти æргом æма нæ иуазгутæн аккаг уавæртæ искæнун.

Профессионалон ахуради фарстатæбæл дзурдта паддзахадон университети экономикон факультети декан Геннадий Родионов.

Экскурсоводти ассоциаций президент Вячеслав Санников æргом раздахта уомæ, цæмæй, барæ кæмæ нæййес, æ зонундзийнæдтæ фагæ кæмæн нæ ’нцæ, еци аууони косæг гидти архайд бауорамæн, уæдта ма æвæстеуатæй уобæл дæр байархайун, цæмæй закъони бундорбæл бæлвурдгонд æрцæуа, традицион нисанеуæг кæмæн ес, еци бунæтти статус.

Байгъустити рæстæг дзубанди рауадæй берæвæрсуг – дзубанди си цудæй, зæгъæн, хуæдтæхæгмæ билетти æргъти, æнæзакъонæй косæг таксистти, санитарон бунæттæ æма хуæрæндæнттæ туристон маршруттæбæл ке нæ фагæ кæнуй, уони æма ма берæ æндæр сагъæссаг фарстати фæдбæл. Тускъати Таймораз æмбурди кæронбæттæни радзубанди кæнгæй, загъта уæхæн гъуди: гъæуй еумæйаг механизм туризми къабази ирæзтæн, кæд хецæн программитæ æнтæстгин æнцæ, уæддæр. Æма аци фарста гъæугæ хузи исæнхæст кæнунæн ба, æруагæс ни кæнуй, зингæ фæййагъаз уодзæнæй, парламентон байгъустити рæстæг ци медесгун дзубанди рауадæй, е дæр.

ХÆМИЦАТИ Маринæ