Уацау

Кермен райгурдæй Хъобани. Æ фидæ Бестолти Мадзу æма æ мадæ Агудзон адтæнцæ хуæнхаг, фæрсаг адæмæй. Еци еунæг биццеуæй æндæр син зæнæгæй неци исæнтæстæй. Тухст цард кодтонцæ, æма Керменбæл дууадæс анзи ку рацудæй, уæд æй равардтонцæ уæлигас Битъати Мурзабегмæ. Е адтæй уæди дзамани æхсаргин, мулкгин лæг. Мурзабег хъæбæр бауарзта Кермени цæрдæг æма æнæзийнадæ ке адтæй, уой туххæй.

Еу бон Хъобани уæлигæстæй Дæллаггъæуи Зеугæрсти зæнгæбæл берæгъ раскъафта уæриккæ. Уæлигæстæн сæ хестæр адтæй Къубалти биццеу. Кермен ба сæ кæстæр адтæй, дууадæсанздзуд. Æма сæмæ дзоруй:

– Цæуæн, берæгъ нин нæ уæрикки хуæруй дæлæ æрхи æма ин æй байсæн.

Уæд сæ хестæр Къубалти биццеу уотæ фæззæгъуй:

– Мадта, мадта, ниццо æма ма дин дæхе дæр бахуæра!

– Бун бауай, – бафедис ин кодта Кермен, – устур лæг ку дæ, хъæма дæмæ ку ес, ду ба си цæмæй тæрсис?

Къубалти биццеу хъæма фелваста æма ’й Керменмæ бадаргъ кæнуй:

– Дæ мади рони ’й бакæнæ, Кермен, айæ дин хъæма, æма ’й ку нæ рамарай!

Керменæн æ къохи хъæма ку бафтудæй, уæд дордзæгати ’рдигæй  нигъгъузтæй берæгъмæ, æ фæстаг къæхтæй æй æрахæста æма ’й барæхуста. Берæгъ кæрззилд фæккодта, фæззилдæй æма дзангъирцæстæй фæллæбурдта æ марæгмæ. Фал Кермен Кермен дæр уой туххæй адтæй, æма тухи нихмæ тухгин адтæй. Куддæр цæф берæгъ æ гъæлæс фæххæлеу кодта, уотæ ин е ’фсæртæ райахæста æма ин сæ фæйнердæмæ рафаста.

Раст еци афони æ уæриккитæ бæрæг кæнунмæ бауадæй æма Кермени берæгъ маргæ баййафта Битъати Мурзабег. Изæри фиййæуттæ ку æрæмбурд æнцæ, уæд сæ Мурзабег бакодта Тлаттати хестæр Тотрази размæ. Зæронд Тотразæн Мурзабег радзурдта, Кермен берæгъ куд рамардта, уой. Тотраз фурцийнæй æ уорс закъæбæл æ къох æруагъта, уæдта Кермени æ хъури никкодта.

– Цæрæ дæ мади фæндæуагæ! – загъта е, уæдта фарсæй райста æ рагон хъæма æма ’й балæвар кодта Керменæн.

– Мурзабег, – загъта Тотраз, – фæдзæхсун дин: аци сабийи мин макæд багъолон кæнæ, арфæ ин ракæнæ мæ номæй æ фидæ æма æ мадæн Мадзу æма Агудзонæн, берæгъи царм ба мин мæ уати Кермени лæварæн байтиндзетæ.

*  *  *

Еууæхæни Тлаттати фæсевæд адтæнцæ балций. Синдзигъæуи сæрмæ баделиати фæсевæд сæ размæ бабадтæнцæ æма син тох байеудагъ æй. Мурзабегæн æ фиди æнсувæри лæхъуæн Æмзор адтæй Тлаттати фæсевæди хæццæ æма мард фæцæй еци рауæн. Æ тохæндзаумæуттæ байзадæнцæ знаги къохи. Хъæбæр ходуйнаг адтæй уæди дзамани еци дзаумæуттæ ескæмæн ниууадзун. Мурзабег бавзурститæ кодта еу къуар хатти сæ байсун, фал æй нецæмæй исарази кодта æ амонд.

Раст еци рæстæги Керменбæл цудайдæ инсæй анзей бæрцæ. Неке зудта Мурзабег Керменæй сæрæндæр лæхъуæн æма бадзубанди кодта æ хæццæ Æмзори тохæндзаумæутти туххæй.

Кермен исарази æй, æма рандæнцæ дууемæй. Бабадтæнцæ Æмзори марæги размæ, мадта ци, æма ин еухатт æ над ралух кодтонцæ. Тох син байеудагъ æй. Кермен гъавта е ’знаг баделони уодæгасæй ниййахæссунмæ, фал Мурзабег нæбал фæллæудтæй, батагъд кодта æма ’й фехста топпæй. Е дæр ин равардта дзуапп. Мурзабегæн æ бæх фæммард æй. Уæд Кермен баделиони басурдта кардæлвæстæй. Е ледзунбæл исфæндæ ’й, фал æй Кермен æрфестæг кодта æ бæхæй. Лæг адтæй мæлæтдзаг цæф æма имæ Кермен нæбал бавналдта. Раластонцæ ин æ бæх æма æ тохæндзаумæуттæ – топп æма кард!

*  *  *

Кермен е ’нхæст лæги карæмæ бацудæй зундæй дæр, хъаурæй дæр. Куд ин фулдæр æнтæстæй,  æ кадæ фулдæр куд кодта, уой бæрцæ имæ Тлаттати ездон æма хъал фæсевæд соцъайæй мардæнцæ. Уотæ бакой кæниуонцæ: «Нæ хуарз номдзуд Мурзабег нин Агудзони фурти æлдарæн гъомбæл кæнуй! Бестоли фуртæн ци над равардта Мурзабег, е æхе муггаги фæсевæдæн æ цæстæ нæ бауарзта. Цæй æма ин фудæнæн еу зæнхи гæбазæ дæр ма раттæн!»

Хъайсæн æма Майрæмихъо æнсувæртæ адтæнцæ, кæсгон æлдæрттæ Астемурати хуæрифурттæ, Тлаттатæн ба сæ зингæдæртæ.

Еу хатт, Кермен балций ку рандæй, уæхæн дзаман æ нихмæ фудвæндæ искодтонцæ Майрæмихъо æма Хъайсун, æма сæ сосæг фæндæ æнхæст дæр бакодтонцæ. Байурстонцæ зæнхитæ æма си Кермени ном нæ банимадтонцæ. Мурзабег ма кæд дзурдта, Кермен иннетæбæл нимайгæ нæй, банимайун ин гъæуй æ ном, зæгъгæ, уæддæр ин нæ равардтонцæ над.

– Кæд фудвæндаг фæууидæ Кермен, – дзурдтонцæ Тлаттатæ, – надбæл ку æй, кæд æй еске рамаридæ, нæмуг хонхи дæр ку хезуй.

Фал Тлаттати æнамондæн Кермен æрæздахтæй сæрæгасæй æма дзагармæй. Балцæй Кермени æрцуд Хъобани адæмæн адтæй устур бæрæгбони хузæн. Кермен æлдæртти фонс ратардта æма еци фонсæй мæгур адæми кодта хайгин: кæмæн гал лæвардта, кæмæн гъог, кæмæн бæх. Кермен æхе гъæздугдзийнадæмæ нæ тундзтæй, мулк æма гъæздугдзийнадæмæ нæ хицæ кодта, фал мæгур лæги тухстмæ нæ фæразта кæсун, е æй кодта тухсун фуднезау.

Кермени æрæздæхунмæ берæ адæм кастæй æнгъæл. Æ фæллад æруадзун дæр ин нæма бантæстæй, уотемæй тургъæ байдзаг æй адæмæй. Адæм кæрæдземæ уадæнцæ хуæрзæнгорæггаг, Кермен нин дзæбæхæй фæззиндтæй, зæгъгæ. Æрæмбурд æнцæ æма, кæрæдземæн барæ нæ дæтгæй, кодтонцæ Керменæн сæ гъæститæ:

– Фегъустай, Кермен, Тлаттатæ бабæй нин ци бакодтонцæ, уой? Зæнхæ байурстонцæ æма си махæн хай нæ бакодтонцæ. Æма мах исахур ан фудбонтæбæл, æвадуат æма цубуркъохæй цæрунбæл. Фал нæ цæугæ хонх, нæ лæугæ мæсуг, не ’хсæви стъалу, нæ бони Бонвæрнон ду дæ, Кермен, æма нин дæ ном дæр не ’ссирдтонцæ, сæ бон никкалдæй!..

Æрхæндæг кодта Кермен адæми дзубандитæмæ игъосгæй. Хъæбæр мæстгун иссæй. Фæккастæй Хъобани Нихæсмæ æма си бадгæ рауидта Мурзабеги, уой алливарс ба – Тлаттати хестæрти æма кæстæрти. Райста Кермен æ цауæйнон лæдзæг æма рараст æй Нихæсмæ. Æрбалæудтæй Тлаттати размæ. Æма имæ Мурзабег дзоруй:

– Æгас нæмæ цæуай, Кермен! Ци хабæрттæ игъусуй нæ алливарс? Ци ес нæуæгæй? Еститæ нин радзорæ, куд адтæй дæ балци?

Æгъдау равардта Кермен, мадта куд, уæдта уотæ зæгъуй:

– Мæ балцийæй рагъасткæнуйнаг нæ дæн. Нæуæг хабарæй мæнмæ неци ес. Нæуæг хабæрттæ уæхемæ ку ес.

Тлаттатæ балæдæрдтæнцæ Кермени загъд, фал си сибиртт дæр неке искодта. Уæдта Кермен уотæ зæгъуй мæстæйдзагæй:

– Мурзабег, зæнхитæ ку байурстайтæ… Еу морæй си уæдта мæн ном дæр иссирдтайайтæ…  Æгирид неци, фал уин уæ марди бони  мæрсинтæбæл дæр некæд исхуæстæн? Кенæ уæ финги уæлгъос кæстæреуæг некæд бакодтон? Уæдта мин зæронд мадæ æма фидæ ку ес, уæ астæу лимæнæй ку рарвистонцæ сæ бæнттæ. Куд нæ уæмæ разиндтæй еу ездондзийнадæ? Гъулæг мин æй, уотæ æцæгæлон мæ ке исхудтайтæ, е. Айдагъ мæхе туххæй нæ дзорун, фал æ райгурæн домбай бæнттæ уæ хæдзæртти цома æма лæггадæгæнгæй ка бахарз кодта, уонæмæ дæр уæ зæрдæ ку неци тæрегъæддзийнадæ иссирдта? Мурзабег, арви бунмæ зæнхæ берæ ес, æз мæ хай, Хъобани ку нæ уа, уæддæр ескæми иссердзæнæн. Фал, Тлаттатæ, уæ еугуремæн дæр дзорун, уæхе цæмæй исраст кæндзинайтæ, уæ къохи ци мæгур адæм ес, уони размæ? Етæ, кæстæреуæгкæнгæй, сæ тухгин бæнттæ уæ фæсдуæртти ку батудтонцæ! Мадта син цæмæй дзуапп дæттетæ? Лæг еске гал цæдеси ку ракæнуй, уæд ма уой дæр ку бафсадуй. Сумах адæмæн еци фонси аргъ дæр ку не ’скодтайтæ!.. Е уæмæ раст кæсуй, гормонтæ? Фидæй-фуртмæ æдух кæнетæ уæ буни, æвадуат мæгурæй аразетæ цагъар æма фæсдзæуийнæ. Нæ зонетæ тæрегъæд.  Мадта уæмæ æууæнкæй дæр ци зиннуй? Неци! Кæми ’й уæ ездондзийнадæ?..

Кермен æ лæдзæг зæнхæбæл уотæ хуаста, æма си фæйнердæмæ æрхъезтæ хаудтæй. Мурзабег ма ’й сабур кодта, зæгъгæ, ма тухсæ, Кермен, далæ дин мæхе æрдози рази ратдзинан, фал Кермен нæбал кумдта сабур кæнун:

– Уæ лæвар берæ уæд, Мурзабег, æз мæ хай мæхуæдæг радех кæндзæнæн.

Еци дзубандигæнгæй Кермен æ лæдзæгæй райамудта æма загъта:

– Далæ, Майрæмихъо æхецæн барæвзарæй ци хай равзурста, еци æрдозæ уинетæ, Тлаттатæ? Еци хай кæд æхсарæй уæхе бакодтайдæ, уæд æз дæр æвзарун ме ’хсарæ…

Кермен еци усми адтæй цæф арси хузæн. Æ размæ ’рлæууæнтæ нæ адтæй. Тлаттатæ æргом неци фæразтонцæ Керменмæ исдзорун.

– Майрæмихъо! – дзоруй Кермен, – атæ дæу фæндитæ æма дæу кæстæрти фæндитæ ’нцæ. Исон сумах мæн иссердзинайтæ далæ еци зæнхæ кæнгæй. Сумах хузæн æз мæ фæндитæ сосæггай нæ кæнун.

Уæд Майрæмихъо уотæ бадзоруй:

– Ци нæмæ æвзедæнтæ кæнис, Бестоли фурт? Æнæгъæнæ муггагæй нæ дæ къæхти буни ци кæнис?

– Æвзедæнтæ нæ, – дзуапп равардта Кермен, – фал мæ зæрди ци гъуддаг ес, уой ба еске тæссæй басосæг кæнун мæ зæрди нæй. Дуккаг хатт уин æй зæгъун, хъал Тлаттатæ! Мæн исон иссердзинайтæ далæ еци æрдози дзубури хæццæ. Лæгдæр уи ка ’й, е рацæуæд æма бавзардзинан нæ хъаурæ!

Еци дзурдтæ содзгæ æхседæвти хузæнæй хаудтæнцæ Кермени цъухæй. Кермен еци усми адтæй хъæбæр рæсугъд: æ сæрæй æ къæхти бунмæ калдта цæхæртæ.

*  *  *

Кермен раздахтæй сæхемæ. Мурзабег байзадæй Нихæси.

– Фегъустайтæ æма фæууидтайтæ, уæ дзурд ке хæццæ ’й, уой? – загъта Мурзабег.– Тлаттатæ,  хъæбæр рæдуйетæ, Керменæн аргъ ке нæ кæнетæ, уомæй. Кермен еу нæй, е æнæгъæнæ æфсад æй. Уой нихмæ цæуæнтæ нæййес.

Уæд Майрæмихъо уотæ радзоруй:

– Дæ хуарзæнхæй,  Мурзабег, Агудзони фурти нин æлдар кæнис? Æви ин æ идонæ æхе барæ рауадзæн?

– Æ бартæ ин ку нæ дæттайтæ, – дзуапп равардта Мурзабег, – уæддæр уин сæ æхуæдæг нæ ниууадздзæнæй.

Хъайсæн мæстгунхузæй исдзоруй Мурзабегмæ:

– Хестæр дæ, фæразун дæмæ дзорун, Мурзабег, фал нæ Агудзони фуртæн æгъдинцойнæбæл хуæцæг кæнис? Æма уæд исон, Кермен ци адæми сæрбæл дзоруй, етæ нæ уæле ку æрбаддзæнæнцæ, æма ни согхæсгутæ æма донхæсгутæ ку искæндзæнæнцæ!

– Нецибал зæгъун æз, – загъта Мурзабег, – æма, æвæдзи, рæдуйун, фал уи еу гъуддаг корун: ма рæдуйетæ, ма тухæ кæнетæ Керменæн.

Еци дзубандитæгæнгæ, Мурзабег исистадæй æ къелайæй æма æфхуæрд хузæй рараст æй сæхемæ.

Фæсевæд еунæгæй ку райзадæнцæ, уæд райдæдтонцæ дзорун:

– Мурзабег мæлæти уæлиау нæ кæнуй Кермени!

– Цæмæннæ ’й кæна, цæмæннæ, – дзоруй Мæхæмæт Хъайсæнмæ,

– Нæ мади ’рвадтæлтæ Астемурати нин кæсæги сæ дууæ мæгурæй ниууагътонцæ, се ’ргъæуттæ син фæттардтонцæ. Уой туххæй нин нæ кæсгон мадии ’рвадтæлтæ рагæй лигъстæ кæнунцæ: кенæ нин Мурзабеги, кенæ Кермени нæ къохи бафтуйун кæнетæ. Æма Мурзабег базæронд æй, фал ма нин Кермен ба кумæ ервæздзæнæй? Кæд æма ибæл нæхе бон нæ цæуа, – мах ба ’й кæсæги амæттаг фæккæндзинан.  Етæ Кермени рамарун мондагæй цъæх арт ку уадзунцæ…

*  *  *

Кермен кæд Тлаттати разæй цийфæнди мæстгунæй рацудæй, уæддæр хъæбæр игъæлдзæгæй исæмбалдæй æ адæми хæццæ. Ходгæ, гъазæн дзубандигæнгæй, балæудтæй сæ астæу æма уотæ бадзоруй:

– Гъæйтт, ме ’нсувæртæ, мæ хуæртæ, уæ зинтæн кæрон æрцæуй, Тлаттатæ уин ралæвар кодтонцæ сæ зæнхæн æ тæккæ ахсгиагдæр:  дæлæ Майрæмихъой æрдозæ, дехтæ ба уин æй мæхуæдæг кæндзæнæн. Тег, – фæдздзурдта Кермен, базелæ уартæ нæ дзубурмæ, тагъд куд хумæ кæна, уотæ Темурби, ду ба галтæн хуасæ райвæрæ, исон æфсес куд уонцæ, уотæ.

Темурби æма Тег адтæнцæ, минкъийæй уацайрæгтæй ка бахаудтæй Тлаттатæмæ, уæхæнттæ. Лæгигъæдæ æма æхсарæй гъæуагæ нæ адтæнцæ, фал син сæ зинвадуæттæмæ гæсгæ нæдæр се ’хсарæн, нæдæр сæ лæгдзийнадæн аргъ нæ адтæй.

Дуккаг бон, куддæр æрбарохс æй, уотæ рабадтæй Кермен, æ астæубæл æрбабаста Тотрази лæваргонд хъæма æма загъта:

– Мæнæ хъæма, Тотраз дæ фæддардта номи хæццæ, мæн дæр дæ цæстæ ма бауарзæд мæрдтæмæ мæ æнæ номæй барветун.

Уой фæсте Кермен æ ронæ бафтауй æ астæубæл, æ топп æрауиндзуй æ усхъæбæл æма рацæуй æндæмæ.

Кермен æма Тег æрлæудтæнцæ Майрæмихъой æрдози. Кермен дзубур ку æрсадзуй, уæд исковуй:

– Уæ, мæ Исфæлдесæг Хуцау! Абони нæ дзубур хумæ кæнуй фиццаг хатт адæймаги номбæл æма нин æй рæстмæ фæккæнæ! Гъæйдæ, мæ дзубур, дæ ауæдзæ нин фæууæд уæлахези фæдесон!

Уотемæй Кермен радардта æ дзубур Тлаттати Майрæмихъой зæнхæбæл. Хъæбæр рæвдзæ цудæнцæ æфсес галтæ дæр æма нæуæг арæзти дзубур дæр. Тлататтæ ку фæууидтонцæ Бестоли фурти, уæлдайдæр ба Майрæмихъой æрдози, уæд син адтæй арвæй æрхауди хузæн. Рауæлгоммæ ’й сæ дуйней. Майрæмихъомæ æрæмбурд унцæ. Хъайсæн нæбал еруй бунат:

– Уинетæ, Агудзони фурт нæ уодæгасæй байвардта æ дзубури буни. Е ’взедæнтæ æма æ дзубандитæ æнхæст кæнуй: нæ муггаги зæнхæ нин æхецæн заргæй фæлдахуй. Мурзабеги фæндæуагæ фæцан…

Майрæмихъотæн иннæ муггæгтæй сæ уæлгъос æрбалæууæг нæ фæцæй, æма, кæд мæстæй тъæппитæ хаудтæнцæ, уæддæр Кермени нихмæ æхсарæй æрлæуун сæ нифс нæ бахастонцæ. Кермен æ меднимæр дæр ма дес кодта, куд неке си зиннуй, уобæл… Фал Тлаттатæ уæддæр нæ фæззиндтæнцæ æма Кермен рафæлдахта Майрæмихъой æрдозæ.

Зæнхæ фæлдæхт ку фæцæй, уæд Кермен адæмæн фæххабар кодта, зæгъгæ, итауйнаг æрæмбурд кæнетæ æма итаун гъæуй. Адæм æрæмбурд кодтонцæ сæ итауйнаг, кæмæн ци æ къохи æфтудæй, уой æма рацудæнцæ итаунмæ. Еци бон син бантæстæй хуарз бакосун, уомæн æма лæгæй-уосæй тагъд февналдтонцæ. Дессаги рæсугъд адтæй еци бон, арвбæл мегъи тъæпæн нæ зиндтæй. Кермен игъæлдзæгæй адæммæ исдзоруй:

– Арв дæр æма зæнхæ дæр нæ фарс æнцæ. Кæсетæ, куд ходуй бон! Уæд имæ адæмæй кадæртæ уотæ исдзорунцæ:

– Кермен, цæрæ нин, æндæра дæ фæдбæл зиндони артмæ бацæунмæ дæр арази ан.

Кермен исходуй:

– Айбæрцæ адæм зиндони артæй фæййервæзуни туххæй ку ’нцæ!.. Нæ, зиндонæ мах нæ гъæуй, мах гъæуй уæлæбæл дзенет, æма, еузæрдиуон ку уæн, уæд æй ергæ дæр искæндзинан.

*  *  *

Хъайсæн хъæбæр архайдта Кермени нихмæ. Е дзурдта:

– Кермен айдагъ Майрæмихъоти хай нæ рафæлдахта, е содзун кæнуй устур тар гъæдæ, æма ’й иссодзун ку бафæраза, уæд еци арт рахуссун кæнун нæбал исуодзæнæй нæ бон.

Фал кæд Хъайсæн сор согтæбæл фæтæген калæгау дзурдта, уæддæр нæ фæцæй æ фарсхуæцæг. Уæд Майрæмихъой цæуæт еунæгæй бамбурд æнцæ æма сæхемедæгæ байдæдтонцæ тæрхæнттæ кæнун.

Хъайсæн дзоруй:

– Нæхуæдтæ ин ку неци исаразæн, уæд нин ескæмæ æнгъæлмæ кæсгæ ба нæй. Кæсетæ, не ’рвадæлтæ дæр æма иннæ ездæнттæ дæр сæхе куд нигъгъос кодтонцæ. Уой уотæ лæдæрун гъæуй, зæгъгæ, ци уæ фæндуй, уой кæнетæ, махæй уин æмбал нæййес. Мæнмæ уæхæн фæндæ ес: æзмæнтæг адæм залиаг хелаги  хузæн æнцæ, Кермен ба æ сæр æй еци хелагæн… Хелагæ сæрæй марун гъæуй!

Æма исфæндæ кодтонцæ Тлаттати ездæнттæ Кермени Кæсæгмæ, сæ мади ’рвадтæлтæмæ цæуни æууæнкæй расайун, цæмæй æй уоми рамаронцæ. Æцæг æй ци рæуонæй, кутемæй расайдзæнæнцæ, уой нæ зудтонцæ, фал син фæстагмæ фæцæй уæхæн мадзал дæр.

*  *  *

Керменæн адтæй уарзон æма адгин æнгарæ – Хъалтурати Сæхмæрза. Е адтæй цауæни æ фурт Алихани хæццæ. Сæхмæрзабæл Гудзидзиуари рази исæмбалдæнцæ кæсгон æлдæрттæ æма ин истонцæ æ тохæнгæрзтæ. Хъалтури-фурт Сæхмæрза топп агъодæй æнхæст æй фæххецæн кодта, уотемæй æй ефтигъдæй дæттуй æлдармæ æма имæ дзоруй:

– Айæ дин, æлдар, æнæиронх лæвар Хъалтури-фуртæй! – æхуæдæг топп æркъæпп ласуй, гæрах фæццæуй, æма мард фæууй кæсгон æлдар.

Хъалтури-фуртæн рамарунцæ æхе дæр, æ фурт Алихан финддæсанздзуд, уой райстонцæ уацари.

Сæхмæрза адтæй Баймæтати хуæрифурт, Бестоли фурт Кермен ба адтæй Баймæтатæн сæ сиахс –  Баймæтати Баймæти кизгæ Госæгъа адтæй Керменæн курд.

Хъæбæр сагъæс кодтонцæ Кермен дæр æма Госæгъа дæр Алихани фæййервæзун кæнунбæл. Берæ сæбæл нæ рацудæй, Алихани кой кæд нæ ракодтонцæ, уæхæн бæнттæ. Уотæ загъта Госæгъа:

– Сæхмæрза лæг адтæй æма лæги мард ракодта, фал ма минкъий ирæзгæ Алихан еци фудзæрдæ тогцъух æлдæртти къохи цагъарæй, фуддомдæй, æ адзал ку иссера, уæд ми мæрдтæмæ неци бахъæртдзæнæй. Е мæ ку нæ тухсун кæнидæ, уæд мæхецæй амондгундæр еугур дуйнебæл дæр неке хонинæ, – æма, еци дзубандитæ кæнгæй, Госæгъа кæдзосзæрдæй бакастæй Кермени цæститæмæ.

– Фæййервæзун æй кæндзинан, – загъта Кермен, – мæнæн Кæсæги ес еу лимæн. Е се ’лдæрттæй нæй, фæрсаг лæг æй, æ ном Хаджи-Паго. Хъæбæр æхсаргин æма æууæнкгун æй. Е мин зæрдитæ æвæруй, æма, кæд Хуцау зæгъа, уæд тагъд фæййервæздзæнæй Алихан.

*  *  *

Кæсæги еу æмбурди исæмбалдæнцæ Хъайсæни кæстæр æнсувæр Мæхæмæт æма Керменæн æ лимæн Хаджи-Паго. Хаджи-Паго ку базудта, Мæхæмæт хъобайнаг æй, Тлаттатæй, уæд æй фæрсун байдæдта Кермени туххæй зæрдиагæй. Мæхæмæт ин хæстæги дзуæппитæ дæттуй, цума син Кермени хæццæ еу хæдонæ дæр урух æй, кæрæдзебæл цума алæмæти æхцул æнцæ, уотæ.

– Куд æй зæронд Мурзабег ба? Сæрæгас ма ’й? Æвгъау адтæй базæрондæн. Мурзабеги хæццæ ба куд хæстæг айтæ фидтæлти ’рдигæй? – бафарста Хаджи-Паго.

– Дууæ æнсувæрей цæуæт ан, – дзуапп равардта Мæхæмæт.

– Æз æнгъæл дæн, мадта, – загъта Хаджи-Паго, – æма мин мæ хъуæцæгæнагæ къум исамондгун кæндзæнæ: фусун дин уодзæнæн зæрдиагæй. Исаккаг кæнæ мæ хæдзарæмæ, иссерæ Мурзабег æма Кермени ном, кенæ ба ми Кермен гъаст кæндзæнæй.

САНАТИ Уари

(Уодзæнæй ма)