Устур Фидибæстон тугъди рæстæг нæ æхсаргин тугъдонтæ ци хуæрзеугутæй хуарзæнхæгонд цудæнцæ, уонæй еу адтæй Александр Невскийи орден. Нисангонд æрцудæй ССР Цæдеси сæйраг Совети Президиуми Указæй 1942 анзи 29 июли. Æ уагæвæрди куд амунд адтæй, уотемæй «Орденом Александра Невского награждаются командиры Красной Армии, проявившие в боях за Родину в Отечественной войне личную отвагу, мужество и храбрость и умелым командованием обеспечившие успешные действия своих частей».

Устур Фидибæстон тугъди рæстæг аци хуæрзеуæг лæвæрд æрцудæй 42 мин хатти, куд хецæн адæймæгутæн, уотæ Советон Æфсади æма Æфсæддон-Денгизон флоти æфсæддон хæйттæ æма еугæндтæн.

Аци кадгин хуæрзеуæгæй хуарзæнхæгонд ка ’рцудæй, уонæй еу иссæй Киристонгъæуæй рацæуæг Къесати Тотурбеги фурт Николай.

Николай райгурдæй 1917 анзи зæнхкосæг бийнонти ’хсæн. Æ фидæ Тотурбег раги банæхстæр æй е ’носон бунатмæ. Седзæргæсæй райзайгæ мадæ Къесати-Гæмати Легка (Еленæ)  еунæгæй исгъомбæл кодта дууæ биццеуи æма еу кизгæ. Адтæй советон цардарæзти сæрбæлтау рæстуодæй хъазауатгæнæг. Куд коммунистон партий иуонг, уотæ еумæйаг хæдзарæдтæ аразуни рæстæг разæнгардæй архайдта еци гъуддаги, бантæстæй ин æ цæуæти раст надбæл исæвæрун. Адæймаги хуæздæр менеугутæй фæххайгин æнцæ. Хуæдæфсармæ, фæллойнæуарзагæ, коммæгæсæй ирæзтæнцæ. Се ’ртæ дæр райстонцæ ахурадæ.

Николай хуарз ахур кодта, уой уæлæнхасæн ба ма архайдта спортæй, бæлдтæй Сурх Æфсади рæнгъити службæ кæнунмæ. 1937 анзи иссæй сахар Дзæуæгигъæуи фестæгцæуæг æфсæддон училищей курсант.

Лейтенант Къесати Николай 1939 анзи разамунд лæвардта сахар Киеви  сæрмагонд тугъдон зилди,  147-аг  дивизий пулеметæй æхсæг взводæн. Цубур рæстæгмæ ба ’й иснисан кодтонцæ сахар Харькови фестæг æфсади училищей ахургæнæн роти командирæй. Ами уой зæгъун гъæуй, æма еци бунати æвардтонцæ айдагъдæр æфсæддон академий  рауагъдонти. Æвæдзи, командæкæнуйнадæ æрæстæфтæй æригон афицери разæнгарддзийнадæ æма æ тугъдон дæснидзийнадæ. Къесай-фурти еци бунати косгæй  æрæййафта Устур Фидибæстон тугъд дæр.

Училищей курсанттæ æма афицертæй 1941 анзи июли мæйи арæзт æрцудæй æхсæг полк. Еци полкки хайæдтæй, еуей  командир адтæй Къесати Николай.

Ротæ архайдта Украини зæнхæбæл сахар Киевмæ бацæуæнти карз тугъдтити. Сентябри мæйи Николай фæццæф æй, уæддæр тугъди будурæй нæ рацудæй, цалинмæ фашистти размæмпурст уорæд не ’рцудæй, уæдмæ. Госпитæли фæууни фæсте еуцæйдæрбæрцæ рæстæг разамунд лæвардта ахурадон батальонæн, еци-еу рæстæг ба ахур кодта фестæгцæуæг æфсад «Выстрел»-и централон командæгæнгути къурсити.

Æхсаргин афицерæн 1942 анзи ноябри мæйи равардтонцæ хестæр лейтенанти цин æма нисангонд æрцудæй сахар Кемеровой фестæг æфсади училищей ахурадон батальони сæргълæууæги хуæдæййевæгæй. Фал, Къесай-фурт курдиадæ курдиади фæсте финста, цæмæй æй рарветонцæ тохæг æфсадмæ, æма 1943 анзи апърели æ курдиадæ æнхæстгонд æрцудæй. Иснисан æй кодтонцæ Хонсар-Нигулæн фронти 1-аг гвардион æфсади 38-аг æхсæн дивизий 110-аг фестæг полкки æхсæг батальони командирæй. Архайдта Донбасс, Украини галеуварс знагæй исуæгъдæ кæнунбæл карз тугъдтити. Декабри мæйи цæугæдон Днепри билгæрон тугъдтити рæстæг Къесай-фурт бабæй уæззау цæф фæцæй.

Къесати Николай æфсæддонти рæнгъæбæл æрлæудтæй 1944 анзи июни, разамунд лæвардта батальонæн. 1944 анзи июнæй фæстæмæ тох кодта 2-аг Белоруссаг фронти исконди рæнгъити. Архайдта зундгонд æфсæддон операци «Багратион»-и. Батальонæн дæсни разамунд ке лæвардта, уой хæццæ ба  æгæрон бæгъатæрдзийнадæ ке равдиста, уой туххæй хуарзæнхæгонд æрцудæй  Александр Невскийи орденæй, уой хæццæ ба ма ин цубур рæстæги фæсте равардтонцæ капитани цин.

Уотæ рауадæй, æма 1945 анзи январи бабæй ке фæццæф æй, уой туххæй æрвист æрцудæй госпитæлмæ. Е ’нæнездзийнадæ дзæвгарæ фæллæмæгъ æй, æма уомæ гæсгæ дохтирти амунддзийнадæмæ гæсгæ уæгъдæгонд æрцудæй Советон Æфсади рæнгъитæй.  1946 анзи æ фидиуæзæгмæ исæздахтæй 2-аг къæпхæни инвалиди æвдесæндари хæццæ. Фал, æ сахъатдзийнадæ нецæмæ даргæй, Къесай-фурт æвæллайгæй фæллойнæ кодта Дигори райони аллихузон кустуæтти. Зæгъæн, фæстугъд ихæлд коллективон хæдзарадæ æ къæхтæбæл ислæуун кæнуни кустити усхъæй-усхъæмæ архайдта, фæллойнæ кодта сæкæргæнæн заводи дæр. 1976 анзи  бæгъатæр æфсæддон, фæллойнæуарзагæ адæймаг æ цардæй рахецæн æй.

Къесати Николай Александр Невскийи цитгин хуæрзеуæгæй уæлдай ма хуарзæнхæгонд æрцудæй  Устур Фидибæстон тугъди II къæпхæни орденæй, Сурх Стъалуй орден æма цалдæр майданемæй.

Николайи кæстæр æнсувæр Мухарбеги ирисхъи туххæй абони уæнгæ дæр бæлвурд бæрæг неци ес. 1940 анзи каст фæцæй сахар Дзæуæгигъæуи фестæгцæуæг æфсæддон училище. Ахури фæсте ба изолдæр службæ кæнунмæ æрвист æрцудæй Литвамæ. Тугъди размæ ба æ цард байеу кодта Билаонти  кизгæ Елизавети хæццæ – нæкæси, уомæн æ хуæдæнсувæр Билаонти Павелæн Устур Фидибæстон тугъди рæстæг аккаггонд  æрцудæй Советон Цæдеси Бæгъатæри ном, иссæй инæлар. Æригон бийнонтæ, гъулæггагæн, еумæ мæйæй фулдæр нæ рацардæнцæ. Тугъди райдайæни Мухарбег ци полкки службæ кодта, е цудæй сахар Ленингради ’рдæмæ. Æма еци надбæл Къесати Мухарбег æбæрæгæй фесавдæй. Тугъди фæсте ин æ хеуæнттæ æ фæд берæ рæстæг  бæргæ фæййагурдтонцæ, фал си неци рауадæй…

Бæгъатæр тугъдонти хуæрæ Зойæ е ’нсувæрти хузæн адтæй бæгъатæр æма нифсгун силгоймаг.  Устур Фидибæстон тугъди рæстæг хъазауатонæй службæ хаста Дигори райони медгъуддæгути оргæнти рæнгъити. Фæстæдæр рандæй сахар Мæскумæ æма пенсимæ рацæуни фæсте ба нæуæгæй исæздахтæй æ райгурæн гъæубæстæмæ.

Къесати фæстагонтæй нуртæккæ не ’хсæн æй Николайи кизгæ Акъоти-Къесати Луизæ, æ цæуæт æма уони цæуæт…  Дæс æма дууинсæй анзи фæккуста ахургæнæгæй, берæ æнзти дæргъи разамунд лæвардта скъолай агъоммæ скъола-интернатæн. Æ намусгин фæллойни туххæй хуарзæнхæгонд æрцудæй «Фæллойни Ветеран» æма  «Иристони Намус»-и майдантæй. Кади хæццæ хæссуй Уæрæсей Федераций ахуради æскъуæлхт косæг æма æскъуæлхт ахургæнæги ном.

Къесати Тотурбег æма Легкай фæстагонтæ сæрбæрзондæй  хæссунцæ сæ кадгин ниййергути ном.

БИЧИЛТИ Алетæ