Зундгонд куд æй, уотемæй аци анз Уæрæсей нимад цæуй нæ бæсти цæрæг адæмти еудзийнади Анзбæл. Уой фæдбæл нæ республики арæзт цæуй берæ аллихузон мадзæлттæ. «Мах нæ хæлардзийнадæй тухгин ан!..» – уæхæн номæвæрди хæццæ Дзæуæгигъæуи Наукон киунугæдони рацудæй цæлхæмбурд. Æ исаразæг – Цæгат Иристони Архивон службæ.

Мадзали архайдтонцæ: нæ республики Парламенти Сæрдар Тускъати Таймораз, Хецауади Сæрдари хуæдæййевæг Александр Реутов, Хонсар Иристони Архивон служби разамонæг Гæбæрати Алан, æмбурди видеобастдзийнади фæрци архайдта Запорожьей облæсти Архивон гъуддæгути фæдбæл æма документалон ефтонгади служби разамонæг Наталья Рыбка, Цæгат Кавкази еугур республикити архивон службити разамонгутæ, дзиллон хабархæссæг фæрæзнити, дини косгутæ, æхсæнади æма фæсевæдон организацити минæвæрттæ.

Цæлхæмбурд байгон кодта нæ республики Архивон служби разамонæг Хайманти Барис. Æма æ радзубандий райдайæни фæннисан кодта:

– Уæрæсей Президент Владимир Путини хъæппæресæй 2026 анз нæ бæсти цæрæг адæмти еудзийнади Анзбæл нимад ке ’рцудæй, еци гъуддаги ахедундзийнадæ хъæбæр агъазиау æй. Е уæхæн фарнæхæссæг фæрæзнæ ’й, кæци нæ еу кæнуй, хæлардзийнади тæгтæй нæ бæттуй. Еу бæсти цæргæй, гъæуама мах, алли адæмтæ, кæрæдзей дехтæ æма кæрæдземæй хе ма хецæнтæ кæнæн, фал æнгомæй еумæйаг хъауритæй архайæн нæ бæсти сабур цард æма фæрнугадæбæл. Е æй нæ еугурей ихæс дæр. Аци къæлиндарон бони устур ахедундзийнадæ ес архивти кустæн. Архивисттæ архайунцæ айдагъ документалон финститæ нæ, фал æхсæнадон царди цаутæ, нæ республики берæ нацити культурæ æма традицитæ дæр исæносон кæнунбæл. Абони нæ фембæлди дæр дзубанди кæндзинан лимæндзийнади туххæй, еудзийнадæбæл æма нæ кусти еумæйаг фарстати æнтæстдзийнæдтæбæл.

Тускъати Тайморазæн ба æ радзубанди фулдæр адтæй нæ республики зундгонддæр цаути фæдбæл. Æ загъд адтæй:

– Еудзийнадæбæл ку дзорæн, уæд нæ зæрдæбæл æрлæуун кæндзинан, адæмти æнгомдзийнадæ нин ци берæ хуарз гъуддæгутæ æрхаста, уой. Фиццагидæр, 250 анзей размæ Иристон Уæрæсей хæццæ барвæндонæй ку байеу æй, уæд нæ ирисхъæ зæрдæмæдзæугæдæр аразунæн нин фæззиндтæй никки фулдæр цардгъонгæнæг равгитæ æма уотемæй райдæдта нæ амондгун над. Мах бацудан агъазиу бæсти берæнацион хæдзари бийнонтæмæ. Сæрустур ан, æма еци бийнонти хæццæ æмбарæ уогæй, нæ райрæзти еумæйаг надбæл цæугæй нин берæ хуарздзийнæдтæ ке бантæстæй уомæй, æма XIX æноси астæу Цæгат Кавкази махмæ фæззиндтæй фиццаг Уруссаг театр. Иристон бабæрæг кодтонцæ дуйней æма нæ бæсти зундгонд финсгутæ, аййевадæртасгутæ, бæлццæнттæ. Æхцæуæн нин æй е, æма абони нæ республикæ æхемæ ке ’лвасуй æндæрбæстаг адæмти. Ахурадæ æма æнæнездзийнади системити ирæзт, Дзæуæгигъæуи фиццаг политехникон æма Хуæнхон-металлургон институтти æма устурдæр кустуæтти арæзтадæ. Сæрустур ан, нæ республики алли адæмихæттити минæвæрттæй,  промышленнон æ а гъæууонхæдзарадон къабæзти, аййевади, спорти, науки æ ном зундгонд кæмæн æй, айдагъ нæ Иристони нæ, фал æнæгъæнæ бæсти хуæрзамондæн дæр уодуæлдайæй ка фæллойнæ кæнуй, уонæй. Æма, еугур аци æнтæстдзийнæдтæ исæвзурдæнцæ нæ еудзийнадæ æма æнгомдзийнади фæрци.

Александр Реутов нæ республики Сæргълæууæги номæй райарфæ кодта фембæлди архайгутæн æма загъта, еудзийнади Анзæн устур ахедундзийнадæ ке ес, уой.

– Архив – нæ историон хæзнатæ æма бунтæ гъæуайгæнæг æй. Æма мах дæр архайдзинан исонибони фæлтæртæн багъæуай кæнун еци хæзнатæ. Нæ еудзийнади ес нæ хъаурæ. Уомæн ба ирдæй æвдесæн æнцæ, берæ æности дæргъи Уæрæсей исконди цæрæг берæ адæмихæттитæ кæрæдзей хæццæ лимæнæй куд цардæнцæ æма цæрунцæ, е.

Мадзал ма исфедудта, нæ республики Архивон службæн бундорæвæрд ку ’рцудæй, еци анзæй абони уæнгæ, ци агъазиау куст кæнуй, Цæгат Иристони истори, культурæ æма зундгонд адæмти царди туххæй гæгъæдитæбæл финстæй ка байзадæй, еци хъазар документтæ багъæуай кæнуни туххæй документалон кинонивæй дæр. Бацæттæ ’й кодтонцæ службæн æхе косгутæ. Зæрдæмæдзæугæ рауадæнцæ Архивон служби алли цаутæ æвдесæг хузтæ æма æндæр æрмæгути равдиститæ дæр.

САУТÆТИ Тамилæ