Ерун си Устур Фидибæстон тугъди ка фæммард æй, мæ еци æнсувæр Абузедайи рохс ном.

1

– Тæходуй, кæстæртæ, нур, уодихуасæ ке фæххонунцæ, уæхæн сонгин басæ æма сæгути зæрдæй фезонæг нæ ку фæууидæ!.. – Æрцæуидæ нæ еугурей фæндæ дæр: æ къæхтæбæл ислæууидæ нæ зæронд Анзор…

Ниббор, ниффудхуз, нихъхъамил æй  æ цæсгон, уотемæй хустæй Анзор æ фæтæн тъахтинбæл. Æ хуссæни сæрмæ – тар горцъе. Æ уæле цауæйнони топп æма хурдзин ауигъд хъæмай хæццæ. Уæлдæр ба тумбул фæйнæгбæл федаргондæй – мора авгин цæстити хæццæ сæгути сæр.

– Цийфæнди кæрдæг дæр цæргæсæн æ хуайраг нæй, – исарази æй Хаутий Татишев, сурхуадолæ рæсугъд, дарæсмæ гæсгæ гъæубæсти тæккæ къленцдæр.

– Исæмбæлетæ… Исон изæрæрдæмæ, – дзуапп равардта зæронд лæг.

Æма уæззаугомауæй æ уæлтъæфæлттæ байеу кодта дæлтъæфæлтти хæццæ. Еу рæстæги фæсте æ цæститæ фегон æнцæ, кæстæртæбæл зæрдрохсæй æ цæстингас рахаста. Фал æ кизгæ – уорсцъарæ, борхелæ (уæхæнттæ дæр ес Кавкази) Аслижан–æхе куд фæттар кодта, уой нæ базудта.

Аслижан кæстæрти æгъдаудæттæн авармæ бахудта. Тухст дзаман адтæй – тæккæ тугъди фæсте рæстæг, фал уæддæр æгъдау æгъдау æй, æма æ бунати байзадæй: иуазæг ку ‘рбацæуа, уæд  барæвдауйнаг æй!

Хаутий Татишев куддæр авармæ бацудæй, уотæ си еугур æгъдæуттæ дæр феронх æнцæ. Хестæр, кæстæр ка ‘ й, е си райронх æй. Бахудтæй:

– Гъенур нин, мæ хъазар Абисал, фескъуæлхунмæ агъазиау фадуат ес!

Æма Таучевмæ, дуккаг кæстæрмæ дзоруй:

– Куд дæ, куд, ду: рæвдзæ кæнис дæхе?

Таучев Абисалæн дзуапп нæ равардта, фал æ цæсгон сурх-сурхид рацæй. Цидæр æнахур хузи рацæй Аслижани уорс цæсгон, масти æстъæлфæнтæ ферттивтонцæ æ цæститæй. Æ сæр æруагъта.

– Хатир, дæ хуарзæнхæй, бахатир кæнæ! – Хуарзау нæбал фæцæй Хаутий. – Мæрдиронх ми фæцæй,  æма æнæкъах ке дæ, е ми феронх æй.   Ескæд дæр ма уотæ адтæй, ме ‘нсувæр, æма адæймаг аразгæ къахи хæццæ тар гъæдæмæ бахизтæй?! Некæд æма неке!.. Фал дæ зæрдæ æнцад рауæн нæ адтæй: нæ дууей бæсти дæр æз байархайдзæнæн. Хуарз æй ку зонис, æз гадзирахаттæй нæ рацæудзæнæн, уой!

Абисал нигъгъос æй, уæдта уотæ:

– Мæнбæл  ма тухсæ, дæ хуарзæнхæй…

Еу дзурд дæр не ‘схуадтæй Аслижани цъухæй. Игъосгæ алли дзурд дæр фæккодта: æвзедæнтæ, фæсмон, хатир ракорунбæл  арази, уæдта Хаутийи зæрдæвæрæн дзубандитæ дæр. Фал силгоймагмæ уотæ кастæй, цума Хаутий зæронд лæгмæ фæстæмæ исдзорун не ‘ндуидта. Ести ку дзурдтайдæ, уæдта ин уотæ зæгъун æ зæрди адтæй: ду, дзубанди дæр ибæл нæййес, номдзуд адæймаг дæ. Уомæ гæсгæ дæ реубæл хуæрзеугутæ ке ес, уой туххæй дууæ зæгъун мæ бон нæй. Фал дин æй æргомæй зæгъун, ме ‘нсувæр, – раздæри æскъуæлхтдзийнæдтæй суйни сæрбæл хуæцæн нæййес. Мадта дин цауæнгæнгæй дæр дæ хуæрзеугутæ неци фæййагъаз уодзæнæнцæ. Царди, мæ хор, арæхстдзийнадæ æма хъаурæ гъæуй…

Уæхæн зундбæл хуæст айдагъ Хаутий Татишев нæй. Мæнæ нæ фидæ дæр сæгути кой хумæтæги не ‘скодта. Къæбæри хабар, ке зæгъун æй гъæуй, нуртæккæ сæ рæвдзитæй нæй, фал æй куд ниддаргъ кодтонцæ, уотæ ба нæй. Нæ фидæмæ æ дзубандий сæгути кой уомæн рауадæй, æма ‘й фæндуй базонун, бийнонти сæргъи æрлæуунмæ ка хуæздæр исарæхсдзæнæй, уой. Алцæмæй дæр æнхæст куд уонцæ, еци хузи…

Цæйбæрцæбæл балæдæруйнаг æй: фиди фæндуй, цæмæй хæдзарæ нивæбæл уа, е. Нæ фидæ хуарз адæймаг æй, зундæйдзаг, игъæлдзæг.

Кизгæ берæ уарзуй æ фиди. Фал уæддæр æхуæдæг куд искарста, уотæ рауайдзæнæй æ лæгмæ æрцæуни гъуддаг… Æхуæдæг ке равзурста, уомæ… Хаутийи туххæй ба уæлдай ка дзоруй: къахæй-къохмæ арæзт, рæсугъд, сахъигурд. Абисал ба – ездон, æфсæрмигæнагæ, никки ба ма бæгъатæр. Ци нифсхаст æй! Къах ибæл нæййес, уотемæй комбайнбæл  косун исахур кодта. Мадта, æ бундар фæууæд, косгæ дæр хумæтæги нæ, фал иннетæй хуæздæр!

Абисали Аслижан еунæг дзурдæй ке лæдæрдтæй, уомæ гæсгæ æ зæрдæ некæд фæкъкъæпп кодта! Силгоймаг иуазгути фæндараст ку кодта, уæддæр имæ уотæ фæккастæй, цума имæ цæстингасæй уотæ дзурдта, гъома: сæйгæ адæймаг кæддæриддæр бостæгæнагæ фæууй æма уоми дессагæй ци ес?.. Цийфæнди ку уа, уæддæр Аслижанбæл æ фиди дзурдтæ нæ фæхъхъаурæгиндæр уодзæнæнцæ, нæ имæ исæвзурдзæнæй туххæй аразгæ уарзондзийнадæ… Фал уæддæр, дæ хуарзæнхæй, байархайæ… Уæд, миййаг, кæд фидæ басæттидæ фæффæлмæндæр кæнидæ æ дзубанди…Таучевмæ уотæ фæккастæй.

2

Цума цæбæлдæр арази нæй, уой хузæн æ сæр телуй сурх бæх. Бæхгини сау нимæти бунтæ феллауй думгæ. Идардæй уотæ зиннуй, цума циуавæрдæр агъазиау сау маргъ æ базуртæ телуй истæхунæрвонг, кенæ ба, æ зæрдæмæ хуæздæр кæми кæсуй, уоми æрбадунæрвонгæй. Абисал зинна-нæзинна саргъбæл дууердæмæ дудæгътæ кæнуй: цауæни уогæй бастадæй хæтæнти – гъæдти æма кæмтти. Æ зæнгæй ци байзадæй, уой аразгæ къах исхаун кодта æма ресуй. Уæддæр амондгун æй, сæрустур æй Абисал: æ нимæти буни бæхи бæрцитæбæл лæууй фунукхуз сæгут. Æрауиндзæг æй æма æ рæсугъд сæр дууæ минкъий сиуей хæццæ  зæболæ кæнуй…

Фæлладæй, æрдæгфунæйæй Абисал гъудити ранигъулдæй… Æ цауæн ке нæ фæдздзæгъæли æй, уобæл е ‘мбæлттæ бацийнæ  кæндзæнæнцæ…

Æма уоми дессагæй неци  ес. Гъе, æцæг Аслижан дæр бацийнæ кæндзæнæй, баходдзæнæй? Гъай-гъайдæр, баходдзæнæй æ медбилти… Гæрр, сахъат, æнæкъах ке ‘й, зæронд Анзор ин уой туххæй нæ дæттуй æ кизги?! Уохх, куд зин æй е!..  Раст цума адæми цидæр барæнтæбæл лæуун кæнунцæ: фулдæр ка æрласа, е хуæздæр æй. Æнæсæризунд миутæ!.. Тæходуйтæ, Аслижан гъæуи гъæунгти гогойни хæццæ донмæ ку рацæуа, уæд ибæл фембæлæ!.. Дæ бæх æруорамун кæнæ, фунукхуз сæгут æресæ, уарзони къæхти бунмæ ‘й æрæвæрæ æма кизгæн рагон æгъдаумæ гæсгæ зæгъæ: «Тæккæ хуæздæр хай дин мæ цауæнæй!.. Цæйбæрцæ ес, мадта, рагон æгъдæуттæй хуæрзтæ!..»

Гъо, фал Аслижанбæл цæстæ дæр ку не ‘рхуæца, уæдта? Куготов Анзормæ цæугæ ‘рцæудзæнæй. Æндæр гæнæн нæййес. Уоми сæгути бастъегъдзæнæн æма косарт Аслижани рази æрæвæрдзæнæн, цар ба кауæбæл ниййауиндздзæнæн сор кæнунмæ. Уадзæ, æма фунукхуз цар зæрондæн  намазлæхъ, ковæн горцъе уа. Уадзæ æма ибæл намази фæсте æ уолæфт уадза: бонивайæнтæмæ архайгæй æ зæрдæбæл лæууа, алли сахъат адæймаг æгудзæг ке нæ фæууй, е…

Гъенур ирæдæн ба ци киндæуа… Гитлеронтæ минкъий рæстæг фæцæнцæ Кæсæги, фал бабæй нин нæ рагон æгадæ æгъдау иснæуæг кодтонцæ! Зæронд Анзор мæнæн æ кизги раттунбæл ку исарази уа, уæддæр ирæд æрагордзæнæй. Дессæгтæ: дæ уарзони æлхæнгæ кæнæ! Уомæй æгадæдæр гъуддаг ма ци ‘ргъудигæнæн ес!   Æз ба уотæ зæгъун: «Адæймагмæ тæккæ хуæздæр ци ес, е æй – зæрдæ! Гъе, уой дæттун Аслижанæн!  Фæййагъаз кæнунмæ алкæддæр дæ рази æрлæуунмæ цæттæ дæн, фал ирæд ба нæ ратдзæнæн…»

Аслижани туххæй алцæбæл дæр арази æй. Æцæг уарзондзийнадæ уæйæгæнгæ нæй. Уæллæгъи, нæй!..

Æ зæрдæ фæркитæй хаун байдайуй, Аслижан алкæд мæтъæл, сагъæссаг зар ку фæккæнуй, уæд…

Дууæ доней астæути бæхбæл фæццæуй Абисал æма ниллæг гъæлæсæй заруй:

 

Искæсдзæнæй, уæдта ранигъулдзæнæй хор,

Къæвда рауардзæнæй æма бабæй банцайдзæнæй…

Ес алкæмæн, алцæмæн дæр кæрон,

Фал си неке адтæй мæлæтæй ервæзт…

Хуæруй мин, хуæруй мин мæ зæрдæ

Алкæддæр уарзондзийнади мæтæ!

«Дæу маст мæнæн дæр маст æй, – æ меднимæр таустæ кæнуй Абисал. – Гъема соми кæнун: еци мастæн кæрон æрцæудзæнæй! Дзæбæхæй дæ ку нæ раттонцæ,  уæд дæ раскъæфдзæнæн мæ сурх бæхбæл. Къохтæ ниввæрæн ес алли гъæуи дæр. Айдагъдæр мæ Аслижан бауарзта, е бæлвурдæй зундгонд ку уайдæ. Æ цæститæй тæрегъæди бæсти  æрттевæд уарзондзийнадæ. Хъаурæгин, æцæгæй сугъзæрийнæ дони тулд уарзондзийнадæ! Тæходуйтæ, уой зонæ!..»

Уæд дин æнай-æнойти сонт гъæрæй ку райгъусидæ цидæр гъæр:

– Но-о, но-о!.. Др-р-р, æнаккæгтæ!..

Абисал æ сæрбæл исхуæстæй, нийгъуста, уанæбæрæг ци æй, зæгъгæ… Уæдмæ бабæй устур надмæ хæстæг нæуæгæй райгъустæй: Но-о!.. Но-о!..

Уæдта бабæй æвзедуни хузи:

– Др-р!.. Æнаккæгтæ… «Кæмæндæр, æвдæзи, æ уæрдун ниххастæй», – рагъуди кодта Абисал æма æ бæх къотæрти астæути, «Мæнгæ над» ке худтонцæ, еци ‘рдæмæ рауагъта. Уобæлти хæстæгдæри туххæй цудæнцæ адæм сæрди тæккæ карзи. Нуртæккæ ба си цъифæй рацæуæнтæ нæ адтæй. Раст син цума еске батæ кодта, уой хузæн сæ цъорт-цъорт цудæй сурх бæхи сæфтæгутæн. Уалинмæ бæхгин къотæртæй рахизтæй.

Цæлхити къобæлтти уæнгæ ниххастæй дууæ фудхуз бæхи уæрдун. Бадтæй си сæргубурæй рацæргæ силгоймаг æ сау сæрбæттæни. Бæхти хæццæ уодхарæй мардæй еу минкъий биццеу. Гъæр сæбæл кодта, æхсæй сæ æрцæвидæ, æма бæхтæй цæф кæбæл æруайидæ, е бæргæ фæрразмæ кæнидæ, фал иннæ ба æнцад лæудтæй. Уæрдунæн æ хъис-хъис цудæй, уотемæй арфæй-арфдæр лæстæй цъифдзасти.

Абисал бæхæй æрхизтæй. Нимæт æма сæгут зæнхæбæл æрæвардта, уæдта дзоруй:

– Тухсгæ ма кæнæ, мæ мади хай! Нуртæккæ фæррæвдзæ уодзæнæнцæ гъуддæгутæ, æма изолдæр уæ цуди кой кæндзинайтæ. Ду ба, биццеу, тингун ма кæнæ, тингун. Бæхти нæмун нецæмæн гъæуй. Уæллæй, æз æма ду нуртæккæ ести æргъуди кæндзинан.

Æ сахъат къахи ристæй æ уод хаудтæй, уотемæй Абисал бæхтæмæ бацудæй, сæ рæгътæ æма син сæ бæрцитæ æрсæрфта. Цума син уотæ дзурдта, «тухсгæ ма кæнетæ»… Кæрдæги дзæбæхæй ратудта æма син уой бадардта.

– Гъенур ба, биццеу, байевдæлæн æма надбæл ести æритауæн. Гъо, гъо! Уотæ ескæд бакодтай?

Абисал февналдта æма къотæртæ кæрдæги дасæгау цагъта хъæмайæй. Биццеу сæ гъæбесидзæгтæй хаста, æма сæ æвардта цæлхити бунти. Абисал ма бæхти рарæвдудта, цидæртæ син радзурдта, уæдта уæрдунмæ исхизтæй æма фæгъгъæр кодта: «Гъæйтт, сурх бæхтæ!..» Æхсæй февзиста, фал си еуей дæр не ‘рцавта. Бæхтæ къобалæмæ цъифи сæ къæхтæ тухистгæнгæй æмхуæстæй рахуæстæнцæ. Раластонцæ уæрдун устур надмæ!

– Еунæг кадгин Хуцау дин агъазгæнæг уæд, мæ хъæболæ! Дæхе дæр æма дæ  ниййергути дæр уæхæн хуарзæнхæ уæд, берæ æнзти дæргъи дзæбæхæй, æнæнезæй куд фæццæрайтæ, – арфитæ кæнунбæл исхуæстæй силгоймаг.

Абисал алливæрстæбæл æ цæстингас радардта. Минкъий биццеу æ уæргутæбæл æрбадтæй, уотемæй армитъæпæнæй сæрфуй сæгути. Æ цæститæй ба, мæгур, цæмæдес æма хицæдзийнади æнкъарæнтæ æрттивтонцæ.

«Цихубдз пшерих хушанэ» – æ меднимæр исдзурдта Абисал. Фуруарзтæй ке уарзуй, еци рæсугъд уоди туххæй нæ. Нæ! Алли силгоймаги сæрбæлтау дæр! Мæгур уа, зæронд уа – уæлдай нæй!.. Фиццагидæр си кæбæл исæмбæлон, е мæ царди хонх…

Æцæгæйдæр, еци силгоймаг седзæргæс разиндтæй. Хумæтæги нæ архайдта минкъий биццеу бæхи хæццæ. Устур Фидибæстон тугъди ке бацарæфтуд æй, уонæй еу царæфтуд силгоймаг бæхти хæццæ.

Æма дин æвваст Абисали цæститæ ку ниббæгъет уайуонцæ: Аслижан имæ ци зæрдæ даруй, уой базонунæн фадуат фæууодзæнæй. Лæхъуæн ибæл ревæд къохти хæццæ исæмбæлдзæнæй. Уадзæ, æма Хаутий æрбаласæд сирди мард, айдагъдæр Абисали кой ма райгъусæд. Уадзæ, æма еци æдзæсгон, номæфтуд рæсугъд лæг дæр уа! Уадзæ!.. æма еци хæрæги асæ къленц еугуремæй æнхæстдæр уа Анзори рази. Уадзæ! Фал, æцæгæй  кæд Аслижани зæрдæ Абисалмæ дзоруй, уæд æй æцæг уарзтæй уарзуй. Фал – мæнæ дессаг – абони сæгут, исон сикъе, арс, иннæбон ба – ирæд… Æппунфæстаг, кизги туххæй ка фулдæр ратдзæнæй, уобæл ку нæ буцæу кæнуй Хаутий хæццæ. Сæудегер, уæйæгæнæг ку нæй.

Биццеу сæгути мард уæрдуни райвардта æма рафæнзта фидтæлти дзурдтæ: «Цихубдз шперих хушанэ!..»

Силгоймаг десæй рамардæй. Куддæр ратухстæй, æ цæсгон расурх æй. Уæхæн лæвар бакомунбæл арази нæ адтæй æма сæгути мард уæрдунæй фæстæмæ райсунбæл архайуй.

– Уæллæй, уотæ ку бакæнай, уæд мæ бафхуæрдзæнæ! – бостæхузæй зæгъуй Абисал.

– Нæ, нæ! – дзуапп раттунмæ нæ бафæстеуат æй силгоймаг. – Нæй райсдзæнæн, мæ хъæболæ. Етæ уæлдай миутæ ‘нцæ!

Уæдмæ минкъий биццеу уæрдунмæ исхизтæй æма бозийбæл æрхуæстæй. Ку æ мадæмæ бакæсуй, ку ба еци рæдау лæгмæ. Æ цæстингасæй бæрæг адтæй, мадæ сæгути мард райсунбæл ку нæ исарази уа, уомæй ке тарстæй, е.

– Фæндараст кæнетæ, – карзæй загъта Абисал.

Æма æ сурх бæхи раскъардта гъæдæрдæмæ, кæд æй уоми гъуддаг нæбал адтæй, уæддæр. Æ нимæти бунтæ думгæмæ сæхе исистонцæ. Цæргæс ма исхуæцуй уотæ æ базуртæбæл.

Уæрдун сабургай ранæхстæр æй гъæуæрдæмæ; силгоймаг æма биццеу ма фæстæрдæмæ, бæхгинæрдæмæ ракастæнцæ. Мади билтæ, æнæ ести дзоргæй, æзмалдæнцæ. Биццеуи цæститæй ба деси цæхæр æрттивта: гъе, е дин, джигит кæмæй фæззæгъунцæ, уæхæн!

---

ТЕУНОВ Хачим Исхаки фурт (1912-1983), Кæсæг-Балхъари адæмон финсæг. Куд ССР Цæдеси финсгути иуонг, айдагъ æнтæстгинæй айдагшъ исфæлдистадон куст нæ кодта, фал разæнгардæй архайдта республики æхсæнадон-политикон царди дæр. Æртиндæс анзей дæргъи разамунд лæвардта Кæсæг-Балхъари финсгути Цæдесæн, дзæвгарæ рæстæг фæцæй Кæсæг-Балхъари АССР-и Сæйраг Совети депутат æма æ сæрдар. Æхе финст уадзимистæй уæлдай ма кæсгон-черкесаг æвзагмæ ратæлмац кодта уруссаг номдзуд финсгутæй берети уадзимистæ. Æ агъазиау исфæлдистадон æма æхсæнадон фæллæнттæн æрцудæй бæрзонд аргъгонд нæ Фидибæсти цитгиндæр хуæрзеугутæй.

---

3

Таучеви тасдзийнадæ бацудæй. Хумæтæги фæлуорс, хед кæмæй рагъаруй, уæхæн тасдзийнадæ, зæронд Куготов Анзори хæдзарæмæ ку  бахъæрттæй, уæд. Кæд, миййаг, етæ мæнгæ гъуддæгутæ ‘нцæ, е ‘ригон зундæй æхе сайуй, цæстингастæ раст нæ балæдæрдтæй?! Кæд Аслижани цæститæй уарзондзийнадæ не ‘рттивта, фал тæрегъæд? Æцæг, тæрегъæди хузи ма уæд!.. Нæ ниббухсдзæнæн уомæн… Уæууа, кæд бунтибуни дзæгъæли æй бæлвурддæр ести базонун, дзæгъæли гъезæмæрттæ ‘нцæ?.. Е ба æнæсæризунд, ревæд армæй цæуй!

Таучев фæлмаст æма мæтъæлæй тургъæмæ ку бацудæй, уæд Хаутий Татишев ба игъæлдзæгæй хасбахъи буни дууæ сæгути марди æстъигъта.

– Мæ къохтæ æхснунмæ ма мин дон фæууинæ, Аслижан! – гъæрæй дзоруй Хаутий. – Косартмæ цъумур къохтæй æвналæн нæййес.

Аслижан æнауæрдгæй калдта Татишеви  къохтæбæл хъувгъанæй дон.

«Раст цума е ‘фсийни хæццæ дзубанди кæнуй…» – ратингун æй Таучев.

Аслижан бæхи къæхти гъæр ку райгъуста, уæд фæстæмæ фæккастæй. Æ цæсгон барохс æй, барезæгау кодта, уотемæй цæмæдес кастæй æ цæстингас фездахта. Абисал бæхæй æрхизтæй. Кизгæ хуарзау нæбал фæцæй, æхе иннердæмæ раздахта.

Хаутий Татишев дæр ракастæй.

– Гъе, куд æй, Абисал?! – фæгъгъæр ласта Хаутий. – Ревæдæй? Мæнгæй нæ дзурдтон: дзæгъæли ма тухсæ – дууей бæсти дæр  исарæхсдзæнæн! Кæсис: нæ кадгин Анзори фæдзæхст исæнхæст кодтон.

– Бустæги дзæгъæли фæххаттæн… – мæтъæлхузæй дзуапп равардта Таучев.

Æ бæх рабаста æма хæдзарæмæ фæрраст æй. Еци бон уæлдай хъæбæрдæр фесинмæ æфсардæй æ къахбæл.

Аслижан мæтъæлæй кастæй æ фæдбæл, цæстисугтæ нæбал бауорæдта…

– Æркæнæ, æркæнæ дон, цæлæмбуд ма уо! – игъæлдзæг æма гъæрæй дзурдта Татишев. Æма цæмæннæ: æхе уæлахези бунати нимадта.

Аслижан сæргубурæй хъувгъан фæхъхъел кодта: кæдзос уазал дон æркалдæй гурведауцæ нæрст къохтæбæл.

Абисал æ аразгæ къахæй къуппитæгæнгæ дзатмамæ ку исхизтæй, уæд æнæнгъæлти дуар фегон æй, æма къæсæрбæл февзурдæй, устур надмæ рацæун кæмæн фæййагъаз кодта, еци уосæ.

– Ахх! – æвваст исдзурдта силгоймаг. – Е ду дæ, мæ хъæболæ?! – Уарзонæй нихъхъури кодта Абисали, цийни гъæр исиста:

– Ме ‘нсувæр!.. Анзор!.. Аслижан!.. Мæнæ е, надбæл нин  ка фæййагъаз кодта æма нин сæгути мард ка равардта, еци лæхъуæн æй! «Бæлахи гъуддаг нæй… – хуарзау нæбал фæцæй Абисал. – Гъенур ами ку нæ февзурдайдæ, уæд ин æндæр гæнæн нæ адтæй! Нур гъуддæгутæ никкуддæртæ уодзæнæнцæ. Зæрæндтæ ‘й æруорамдзæнæнцæ æма ‘й æстаудзæнæнцæ. Рагон æгъдæуттæбæл федар хуæст ке æй, уой туххæй æй фæсевæдæн фæнзуйнаг хондзæнæнцæ. Татишеви маргæ ку ракæнай, уæддæр си нæ баруагæс уодзæнæй, зæронд Анзорæн æ хуæри нæ базудтон, е»…

Хасбахъири ‘рдæмæ бакæститæ кодта: Хаутий фурдесæй сахлæугæ байзадæй. Билæскъелтæ æма маст æрттивтонцæ æ цæститæй. Æма е цийфæнди кæнæд: Аслижани цæсгонæй ба хортæ кастæнцæ. Кизги цæстингас рауингæй, лæхъуæн фестъæлфтæй æма æ меднимæр ратаус кодта: «Ци æдули къоппа дæ, мæнæй е!..»

Гъæрæй дзубандитæмæ талингæ тургътæй разиндтæй зæронд Анзор: æ ронбаст курæти, бæгъæнбад къæхтæбæл къалостæ; æ цæсгон бор, фæлмастхуз; æ сæрбæл хесæрфæн тухт.

– Барæнæ, барæнæ, мæ хуæрæ! – загъта зæронд лæг.

Абисали цæсгонмæ игъæлдзæгхузæй бакæсгæй, бахудтæй. Æнарæхстæй æй æ хъури ракодта æма æ хъурбæл майдан куд æрауигъта, уой райдæдта дзорун.

– Афэрым.

– Еци  загъд ба  кæсгонау амонуй «сæрæнигурд».

 

Хачим ТЕУНОВ

 

Радзурд дигорон æвзагмæ ратæлмац кодта БИЧИЛТИ Алетæ