ÆЦÆГ ХАБАР

Саукуйти Дзага æ хуæрзæгъдаудзийнадæ æма æ харакет уодикондæй æ рæстæги Дигори зундгонд лæгтæй еу адтæй. Уæлдай фулдæр дзиллæ ба ’й базудтонцæ, игъустгонд финсæг Хъайтухъти Азæмæт ибæл сæрмагондæй радзурд ку ниффинста, æма е мухури фæрæзнити ку фæззиндтæй, уæд. Мах газети дæр кæддæр мухургонд æрцудæй. Уой дæр мæнæ уотемæй. Редакцимæ нæмæ æрбацудæй еу æ кари лæг. Æма нæмæ журнал «Мах дуг»-и Саукуйти Дзагай туххæй радзурд равдиста, хъæбæр зæрдиагæй ни ракурдта, цæмæй æй мах дæр нæ газети ниммухур кæнæн. Цæмæ гæсгæ, уой туххæй ба нин мæнæ ауæхæн хабар ракодта. Цæветтонгæ, æ зонгæ бийнонти сабий уæззау незæй фæссæйгæ ’й æма ’й уомæй фæййервæзунгæнæн ес, фал гъæуй берæ æхца, æма ниййергутæ устур катаййи бацудæнцæ – уой бæрцæ æхца сæмæ нæййес, уæдта сæ исамал кæнунæн дæр сæ равгитæ æгæр кадавар æнцæ.

– Сабийи мадæ агъазгор бацудæй,  æ хъæбæр хæстæгмæ, фæййагъаз кæнунгъон ка адтæй, уæхæнмæ. Æ уавæр ин балæдæрун кодта, ракурдта си, естæмæйти нæмæ ку фæккæсисæ, зæгъгæ. Силгоймаги аци курдиадæ лæгæн æхцæуæн ке нæ адтæй, уой æгириддæр нæ римæхсгæй, лæкъунхузæй æ дзиппæй исиста фондз мини еу гæгъæдийæй (æвæдзи, æ дзиппи листæгдæр æхца нæ разиндтæй) æма имæ ’й бадаргъ кодта: «Амæй фулдæр дин мæ бон нæй… Мæнæн дæр даруйнаг бийнонтæ ес…» Силгоймаг куддæр фæкъкъех æй, нæ сæ райста, гъома, тæрегъæди куд бацæуон æма дæ бийнонти хъурæй сæ куд исласон, зæгъгæ, ин бакæнгæй… Е ба дин æрвадæ, е ба дин лæги ном хæссæг исæнтæст.

Еуцæйбæрцæдæр рæстæг сагъæсти ранигъулдæй, нæ иуазæг идарддæр кодта æ дзубанди:

– Æз уотæ нæ зæгъун, æма, берæ æхцатæ кæмæ ес, етæ сæ фæйнердæмæ хæлæттаг кæнæнтæ… Фал гъæуа нæ гъæуа, уæддæр минкъий ести хабари фæдбæл дæр Нарти кувдтитæ аразуни бæсти тухст адæймагæн фæййагъаз кæнун растдæр, нæ Исфæлдесæги размæ æфсапæдæр нæ уидæ?! Гъе уомæ гæсгæ бæргæ хуарз уидæ Саукуйти Дзагай туххæй радзурд ниммухур кæнун, кæдимайди ба нæ бонгинтæ уой хузæн адæмуарзон разинниуонцæ, æма адæми тухстдзийнадæ сæ зæрдитæмæ хæстæгдæр есунмæ фæттулавастдæр уиуонцæ.

Нæ редакций уæди иуазæги загъд нæ зæрдæбæл даргæй, нæуæгæй мухур кæнæн еци хабар. Æцæгæйдæр, ка ’й зонуй, æма уотемæй нæ амалгъонтæмæ адæми сагъæстæ хъæбæрдæр багъариуонцæ  æма фæттæнзæрдæдæр уиуонцæ.

Æдта, ци дессаг æй, æрдзæ дæр минкъий сувæллонæй уæлдай нæй боститæ кæнунмæ. Еухатт æхе ездонæй фæддаруй, иннæ хатт ба, æллæх-æллæх, уой бæрцæ бæлæхтæ æма фидбилизтæ æрцæуй æхебæл дæр, уæдта адæмбæл дæр! Уотæ цал æма цал хатти рауадæй евгъуд æности! Идардæй-идарддæри хабæртти койтæ нæ кæндзинан, фал, зæгъæн, евгъуд æноси фиццаг æмбеси нæ устур Цæдеси цæрæг адæм сæхебæл фудадзалæй бавзурстонцæ – 1933 анзи уæхæн æстонг рæстæг, æма уи баруагæс уæд, уодхæссæг æ бæзгин уес хæссун нæбал фæразта.

Еци фуданзи туххæй ма абони дæр алли дзубандитæ цæуй. Еуетæ ’й æрдзи фуд кæнунцæ. Ка ба фæззæгъуй – хецауадæ, дан, æй барæй исаразта. … Цидæр адтæй, уæддæр еци æнамонд анз, цума цал уоди ранихъуардта?

Уæди рæстæги ма нæ фидтæлтиккон фарнæ, æфсарм æма æгъдæуттæ хъæбæр федар адтæнцæ. Алли хæдзари бийнонтæ дæр хецæн æфснайд уат дардтонцæ иуазæги номбæл, кæдзос хуссæндарæсти хæццæ. Алли хæдзари æфсийнæ дæр æ цæлгæнæни æфснайдæй дардта, иуазæги фæххинцунæн хуайраг æма ниуæзтæй ци гъудæй, уони. Æма бийнонтæ цийфæнди ку батухстайуонцæ хуæруйнагæй, уæддæр сæмæ æвналæн нæ адтæй.

Нæ фидтæлтæ рагæй фæстауæрцæгæнагæ адтæнцæ, уомæ гæсгæ ба будуйраг гъæути цæргутæй беретæн сæ гоморитæ идзаг адтæнцæ фариккон нартихуарæй, æма еске ку батухсидæ, уæд æнæ уонæй къæбæр нæ хуардтонцæ. Уæд ма адæм адæм адтæнцæ æма кæрæдземæн нифситæ æвардтонцæ.

Сауæнгæ ма уæрæсейаг къæбæргортæй дæр берети æстонг мæлæтæй фæййервæзун кодтонцæ. Куд фæззæгъунцæ, сæ харакетдзийнадæй æфсапæ бакустонцæ. Гъулæггагæн, адтæй уæхæн æверхъау хабар дæр. Зæронд уосæ дууæ украинаг мæгургор киндздзон кизгемæн нартихуари æнæгъæнæ гудун хæндуги цихти хæццæ рафингæ кодта. Æхуæдæг ба, хъайла ма син ракæнон, зæгъгæ, кæркдонæмæ æйкитæ ’рбадавунмæ бауадæй. Æстонг кизгуттæ æфсийни ’рбацудмæ фингæ ракæдзос кодтонцæ, фал си хъайлайæй ба еу комидзаг дæр некебал искодта. Дзæвгарæ рæстæг æнæхуæргæй фæууни фæууогæй, æгæр зудæхуæрд ке ракодтонцæ, уомæ гæсгæ се ’стонг ахсæнтæ ратудтонцæ, æма дууемæй дæр се ’носон хæдзæрттæ Иристони зæнхæбæл иссирдтонцæ.

Царди цалхæн æруорамæн нæййес, æма æ хеуон агоруй.

Гъема еу уæхæн мæтъæл бони лескейнаг Тайсаути киндзхонтæ фæндури цагъди хæццæ заргæй, Чиколай Баликъоти колдуари рази сæ бричкитæй рахизтæнцæ. Фусунтæ сæмæ æнгъæлмæ кастæнцæ, æма æртæ лæгемæй сæ размæ æгъдауи хæццæ ’рлæудтæнцæ. Кæрæдземæн æгъдаумæ гæсгæ арфæ ракодтонцæ, æма син уæд фусунтæ медæмæ загътонцæ.

Фусунтæ æма иуазгути игъæлдзæгдзийнадæмæ æрдзæ дæр байгъæлдзæг æй. Хор дæр мегъти аууонæй ракастæй, æма медбилти ходгæй æ сугъзæрийнæ цæстæ Чиколабæл æрæвардта. Фусунти æма иуазгути хестæртæ даргъ уæрдундони мийнаси фингити уæлгъос æрбадтæнцæ, фæсевæд ба урух тургъи рæнгъæй ралæудтæнцæ, æма фæндурдзагъд къæрцæрдзæфи хæццæ арви мелтæмæ хъæрттæй.

Фусунти æма иуазгути ’хсæн кафт ерисæй ку байеудагъ æй, уæд Баликъоти Сафар гъазти кæрони къелабæл æрæвардта æвзестæ æма сугъзæрийнæ донитулд хъæма, ронæ æма цилле хизæ. Фæндурдзагъд фæууорамун кодта, æма æ бæзгин гъæлæсæй загъта:

– Фарнæ уæмæ бадзорæд фæсевæд! Аци мæгур анзи нин нæ мæтъæл зæрдитæмæ рохси цъирт ка бауагъта, еци дууæ кæстæри Хуцау æма е ’сконд изæдти хуарзæнхæ уæд! Амæндтæ иуарæг сæбæл æмбæлæд. Хуадонти Биаслан æма Госæмайау æмзай, æмзæронд бауæнтæ. Лæхъуæнтæ, ерисæй кафт исаразтайтæ, æма ка аййевдæр, ка рæсугъддæр æцæг дигорон кафт ракæна, е мæнæ аци ронæ æма хъæма фæрнæй дарæд. Кизгуттæй ка рамола, уомæн ба – хизæ.

Фæндури иуæнгтæ рæуæггæнæг зæлтæ арви кæрæнттæбæл исæмбалдæнцæ. Æрдзæф æма дзабурти сиртт-сиртт иситинг æнцæ. Лæвæртти хæццæ исфедудтонцæ æртæ гъар къерей фиди хаййи хæццæ, æма сæ хуæрзадæ тæф уолæфæнтæ æхгæдта, комидæнттæ сæмæ уадæнцæ. Бæлвурд адтæнцæ тæрхонгæнæг лæгтæ – фусунтæй Афæхъой хæццæ ма дууæ, æма иуазгутæй дууæ хестæри.

Ерисæй кафт æ тæккæ карзи бацудæй! Алли кафæг дæр æ уодæй уод кодта. Синхаг силгоймæгтæ дæр æрбамбурд æнцæ æма сæмæ дессæгтæмæ кæсæгау кастæнцæ. Рамулдта фусунти ’рдигæй Зехъети биццеу, æма Афæхъой бæзгин гъæлæс райгъустæй:

– Еске ма уи æ нифс хæссуй?

– Æз, – райгъустæй иуазæг фæсевæди ’рдигæй, æма гъазти фæзи астæумæ расæррæт ласта нарæгастæу, гурведауцæ лæг. Къæрцæрдзæф æма фæндури рæуæг цагъдмæ цæргæси хузæн æ аййев иуæнгтæбæл исхуæстæй æма кафун фæййагайдта. Кегъæре сæхе Заретæмæ райамудта, æма е дæр æ рæуæг базуртæбæл исхуæстæй.

Иуазæг, кизги æ разæй райсгæй уæхæн дессаги кафт кодта, æма уæргутæй дæлæмæ æ къæхти æзмæлдбæл цæстæ нæ хуæстæй, æ цохъай думæггæгтæ ба не ’змалдæнцæ. Уæрдундони бадæг хестæртæ дæр исцæмæдес æнцæ. Сæ еугур дæр исистадæнцæ æма имæ, æрдзæф кæнгæй, кæсунæй не ’фсастæнцæ.

Тургъи ка адтæй, еци берæ силгоймæгтæ æма нæлгоймæгтæбæл фурдесæй цуппæргай цæститæ æрзадæй, раст сæмæ цума уæларвæй Уасгергий фурт Сесанæ æртахтæй, æма, кæрæдзей басхуайæ-басхуайæ кæнгæй, фарстонцæ,  ка ’й, ка ’й? Нур ма цума, æ сæр уорс халаси буни ку нæ фæцайдæ, уæдта ма дессагæн куд ракафтайдæ. Тæрхони хестæр Афæхъо дæр фурдесæй æ фарсмæ лæууæг дууæ иуазæгей рафарста:

– Уæ хуарзæнхæй, е ке сагсор æй?

Иуазгутæ сæхецæй ниббоз æнцæ æма дзуапп равардтонцæ:

– Е, нæ гъæу æ сæр бæрзæндти кæмæй хæссуй, уонæй еу æй – Саукуйти Дзага. Намуси хæццæ ходæ хæссуй.

Афæхъо, ерисæй кафти уæлахездзаутæ лескейнаг Дзага æма чиколайаг кизгæ Заретæ æртæкъахуг финги рази ку æрбалæудтæнцæ, уæд рахес къохæй бæгæний ниуазæн бæрзонд исиста, галеуæй ба уæллаг къеребæл æмбæлгæй, Устур Хуцау æма е ’сконд изæдтæмæ искувта:

– Дуйнедарæг цитгин Хуцау, табу дæ бæрзонддзийнадæн! Де ’уазæг, дæ фæдзæхст нæ бакæнæ æма дин не ’ртæ кæрдзини барст уæнтæ!

– Уæ нæ фидтæлти рагон Уасгери! Уазай бæрзонд хонх дæ бадæн, нæ будуртæ дæ фæлгæсæн! Хонхæй будурмæ нæ адæм кæми ’нцæ, уоми де ’уазæг, дæ фæдзæхст!

– Хори Уацеллæ! Дæ хуарзæнхæ нæ уæд! Фæззæги комиуолæфт нæмæ æрбахъæрттæй, æма не ’стур бæсти нæ хуарæрзад бæркадгин куд уа, еци хуарз арфæ ди корæн!

– Уæ Хорти Хорзæрийнæ! Дæ гъар тунтæй рæвдуд куд æййафæн, еци хуарз арфæ ди корæн! Нæ еугуремæн дæр не ’ртæ кæрдзини хъабил уæнтæ!

– Уæ нæ дарæг, нæ уорамæг зæнхæ! Ковæн дæмæ, корæн ди, дæ бæркæдтæй хайгин куд уæн, рунтæ, сонæй – хизт, еци арфæ нæ уæд!

– Уæ рохс Мади Майрæн! Табу дин кæнæн æма ди корæн, ци хъæболтæ нин балæвар кæнис, етæ фидтæлти фарни туруса бæрзæндти куд хæссонцæ, Нарти Батрази хъаурæ æма Сослани нифсæй хайгин куд уонцæ, еци арфæ ди корæн!

– Уæ бунати рохс бардауæг Сафа! Дæ хуарзæнхæ нин радтæ æма мæнæ абони сæ цард ци дууæ кæстæри еу кæнуй, етæ æмзай, æмзæронд куд бауонцæ, еци хуарз амонд сæ уæд!

– Мадта нин æцæг нæхердигон кафтæй нæ зæрдæ ка барохс кодта, уони дæр Иристони изæдтæ æма идаугути хуарзæнхæ уæд! Ка си ци гъуддаги сæргъи лæуд æй, уоми син цитгин Хуцау æма е ’сконд изæдтæ агъазгæнæг уæнтæ!

– Гъæйтт, амменæгæнгути кæстæр, ковæггæгти ковæг Хъæрæмис, мæнæй ка феронх æй, уони ба ду æргъуди кæнæ!..

Еу кæстæр фæццурд æй, ковуйнæгтæй райахуста æма ниуазæн Дзагамæ февардта.

– Арфæ уин кæнун, Чиколай гъæу, уæ ездондзийнади фæдбæл! Мæнæ нæ боц хестæр Афæхъой зæрдиаг кувд дуйнедарæг цитгин Хуцау æма е ’сконд изæдтæмæ фегъусæд æма уæ сæ хуарзæнхæ уæд. Уæ кизгуттæ хуарз амæндтæй хайгин куд уонцæ, уæ лæхъуæнтæ ба лескейнаг сиæхстæ, уой уин Хуцауи цæстæ бауарзæд!

Æма ниуазæн, «райсæ ’й, раниуазæ ’й»-и зармæ ку баниуазта, уæдта бабæй Афæхъо урдуг ислæудтæй æма тæрхонгæнгути номæй хизæ Заретæн ку балæвар кодта, ронæ æма хъæма ба Дзагай нарæг астæубæл ку исфедудтонцæ, уæд ин бафæдзахста:

– Мæ хор, кадæ æма сæ радæй фæддарæ. Хъæма дæ масти номбæл исласун макæд багъæуæд. Ку ’й исласай, уæдта ’й æ кæрдбадзи æгадæй ма нитътъунсæ!

– Арфæ уин кæнун, Афæхъо, Чиколай гъæубæстæ, уæ лæвæртти фæдбæл, зæрдæ уин æвæрун, некæд сæ фегадæ кæндзæнæн, – адтæй Дзагай дзуапп.

Рæстæг цудæй æма иуазæгæй, фусунтæй æрæгиау баруагæс æй, бони рохс куд æрнидæн æй æма æхсæвæ æ кезуй бартæ есун куд байдæдта, е. Фусунтæ сæ иуазгути синхбæстæбæл хæдзаргай байурстонцæ. Дзага е ’мбали хæццæ æрбунат кодта фараст сувæллонгин седзæргæс уосæ Натгай хæдзари. Седзæргæси хæдзари аги æрдæг дзиликъутæй уæлдай неци разиндтæй æма фурæфсæрмийæй ци фæцайдæ, уой нæбал зудта. Куд æй не ’рлæдæрдтæй Дзага. Тургъæмæ рацæуон, зæгъгæ, уой рæуонæй фендæдуар æй. Исмедæг æй кизгæрветгути тургъи. Лæггадæгæнгути фингитæбæл бадгæ баййафта. Е ’рбацуди сæр син ку балæдæрун кодта, уæд ин æ гъæбес райдзаг кодтонцæ къеретæ æма фиди хæйттæй.

Арфити буни æй куд нæ фæккодтайдæ æфсийнæ Дзагай, уæдта сæ иуазæгуатмæ бахудта. Гъар донæй син сæ къæхтæ æрæхснадта, кæдзос хуссæнтæ син бакодта, æхсæви изæдтæбæл сæ бафæдзахста æма уæд æ зæнæги размæ рацудæй.

Æрдзæ æ сау нимæти буни ниссабур æй. Айдагъдæр ма еу кæцæйдæр æрбайгъусидæ æстонг сирдти неун, цидæр æндæр æстуфтæ… Æзмæлæг некæцæйбал зиндтæй… Уалинмæ цалхидзаг мæйæ дæр Уазай хонхи сæрмæ исзилдæй æма æ хъоппæгъ цæстæ Чиколабæл æрæвардта. Æ ивад рохси цæстингасæй фæлгæсунтæ байдæдта дуйнебæл, алли рæбунтæ æма бунæттæбæл… Бакастæй седзæргæс уосæ Натга къæразгæй дæр – медæгæй си, еудадзуг æстонг ка фæууидæ, фал аци хатт ба иуазæги фæрци кæдæй-уæдæй цидæр раууелуйнаги гъæстæ ци сувæллæнттæ фæцæнцæ, уони хуссæг æ буни искодта…

Багæлау кодта, иуазгутæ сæ фæллад кæми уагътонцæ, еци уати къæразгæй дæр. Фæйнæ хуссæнебæл си хуссунцæ дууæ лæги. Уогæ си фунæй еунæг кæнуй – рæгъайуаг бæхи хузæн хуррутт кæнуй, иннемæн ба æ хуссæг седзæр сувæллæнтти мæтæй тар гъæдæмæ фæллигъдæй, тухст рафтуйæ-бафтуйæ ибæл бацæфстæй… Уотемæй ибæл æрсæумæ ’й… Цæуни къахбæл ку ниллæудтæнцæ, уæд сæ еу æфсийнæмæ фæдздзурдта:

– Натга, фарнæ дæмæ бадзорæд. Æз дæн Саукуйти Дзага. Æма мин мæ загъд раст балæдæрæ. Дæ ирисхъи уæззаудзийнадæ мæ сагъæсти багæлста. Цæмæй дин фæййагъаз кæнон аци усми, нæ зонун. Дæ хуарзæнхæй, Натга, Хуцауæй  корæгау ди корун æма мæнæ аци хъæма æма аци ронæ…

– Нæннæ, мæ ездон иуазæг, етæ дин дæ дессаги кафти туххæй нæ гъæубæсти лæвæрттæ ’нцæ, – искатай уогæй æй идарддæр дзорун нæбал бауагъта.

– Натга, Хуцауæй корæгай ди корун…

– Нæ, Дзага, нæ, ходуйнаг мæ ма фæккæнæ, – бустæги катаййи бацудæй седзæрти мадæ.

– Натга, мадта нæ киндзи къохбæл хуæцунмæ хестæр биццеуи барæвдзæ кæнæ æма ’й Лескенмæ мæ хæццæ рауадзæ.

– Уобæл ба дин арази дæн, – загъта Натга æма ’й иуазæги колдуари уæнгæ рафæндараст кодта.

Хор цæхæртæ калгæ арви астæумæ ку иссудæй, уæд чиколайæгтæ сæ киндзхонти фæндагсар Уасгергибæл бафæдзахстонцæ æма сæ кадæ æма ради хæццæ рафæндараст кодтонцæ. Киндзæ Тайсаути къæсæрбæл фарни къах байвардта, æма цийни, игъæлдзæгдзийнади арт нур ба Лескени гъæуи ниггупп ласта. Саукуйтæ ба иуазæг биццеубæл цийнæ кодтонцæ.

… Æхсæвæ æ фунуки ранигъулдæй. Амондхæссæг хор ба искастæй æма æ уарзон зæнхи фæлмæн тунтæй рæвдудта. Адтæй Хуцауи кадгин бон. Хор арви астæумæ ку исхъæрттæй, уæд Натга, зæнæгæн фæйнæ дзиликъуй февæрон, зæгъгæ, æ цæлгæнæнмæ куд бацудæй, уотемæй æ гъостæбæл рауадæй бæхи мур-мур. Ракастæй æма дин мæнæ æ биццеу уæрдунæй æргæпп ласта, æхе ибæл ниттухта æма цийнæгæнгæй исдзурдта:

– Æстонгæй некебал рамæлдзæнæй. Дзагай лæвæрттæ нин фагæ уодзæнæнцæ нæуæг хуарæрзадмæ.

Æстонг сувæллæнттæ дæр сæ уæлгъос æрбалæудтæнцæ. Уæрдунмæ фæстегæй æ сиукъатæй баст адтæй еу доцгæ къамбец, гуфи нартихуар æма хъæдори дууæ голлаги, инсад, хъæбæрхуари дзæкъолæ, аллихузи халсартæ, нартихуари æртæ губори. Æстонг бийнонтæ сæ ком исуагътонцæ. Дуккаг бон мадæ æма фурт бæх æма уæрдун сæ хецаубæл исæмбæлун кодтонцæ. Натга æ хуæрзгæнæгæн загъта:

– Дзага, ду дæ нæ ервæзунгæнæг изæд. Нурæй фæстæмæ дæ фæрнгун хæдзарæ мæнæн æй мæ рохс ковæндонæ.

Дууæ бийнонти ’хсæн хæлардзийнадæ арф уедæгтæ рауагъта. Натга алли анз дæр æртæ хатти Дзагатæмæ кувдмæ цæуæгау цудæй.

Дзагай лæгдзийнадæ ба адæмæн æмбесондæн байзадæй æма ’й абони дæр имисунцæ.

Тог авд фæлтæри хæссуй. Дзагай устур фарнæ æ цуппæрæймаг фæлтæри уæнгæ дæр сойни хузæн рагъардта æма æхе хузæн кадгин æнцæ.

ХЪАЙТУХЪТИ Азæмæт

 

РЕДАКЦИОН ФÆСДЗУРД

Хъайтухъти Азæмæт æ финст радзурди кæрони куд байамудта, уотемæй ин Саукуйти Дзагай туххæй 2009 анзи мартъий рахабар кодтонцæ Къелойти Арсен (73-анздзуд) æма Тайсаути Тазрет (82-анздзуд).

Фал мæмæ уотæ кæсуй, æма уой радзубанди финсæг еуцæйбæрцæдæр фендæрхузон кодта – уой дæр, æвæдзи, уомæ гæсгæ æма ’й бафæндадтæй, ци цауи кой си цудæй, уой «фæммедесгундæр» кæнун.

Зæгъæн, Афæхъой кувд кутемæй бавдиста, уотæ Чиколай пусулмон гъæуи хестæртæ некæд кувтонцæ, уотæ фæкковунцæ Иристони æндæр рауæнти.

Никки. Киндзæхсæвæр ци синхи адтæй, уоми куд нæ зудтайуонцæ седзæргæс Натги бийнонти тухст уавæртæ. Æма ин уотемæй æ хæдзарæ дæр равзурстонцæ киндзхон лæгти æхсæвеуатæн, уæд, баруагæс уи уæд, сæ хæццæ æхсæвæр искæнуни фагæ еститæ æнæ барветгæ нæ фæцайуонцæ. Æма Дзагай фæстæмæ кизгæрветæг хæдзарæмæ цæун нæ багъудайдæ. Махмæ гæсгæ, Дзага уотемæй дæр, седзæргæси хæдзари æрфусун кæнгæй, балæдæрдтайдæ бийнонти æгудзæгдзийнадæ.

Уогæ нæ аци æстафтæй сæйрагдæр æй Саукуйти Дзагайæн æхе уодиконд. Уæхæн лæгтæй нæ адæм алкæддæр æнхæст ке адтæнцæ, уомæ гæсгæ ниффæразиуонцæ рæстæгути цийфæнди зиндзийнæдтæн дæр, сæ ирисхъæ син цидæр æверхъаудзийнæдтæ фæцъцъæрæмухститæ кæнунцæ, уæддæр æй фехалунгъон некæд неке бон иссæй.

Дзагай хузæн хуæрзæгъдау æма тæнзæрдæ адæймæгутæ нæ адæмæн алкæддæр адтæнцæ нифсдæттæг æма разæнгардгæнæг. Абони дæр, нæ нури цардиуаги æма нæ исонибонбæл сагъæсти дæр уонæбæл дарæн нæ зæрдæ.